Khu thoát nghiện - Đồ ăn rác

Cuốn sách này là phiên bản viết lại của cuốn sách Allen Carr's EasyWay to Smoking cho đồ ăn rác (ultra-processed food, junkfood, fastfood .etc.), hoàn toàn miễn phí và mã nguồn mở, phát hành dưới giấy phép CC-BY-SA. Khả năng thành công của phương pháp này phụ thuộc vào việc bạn:

KHÔNG BỎ QUA CHƯƠNG

Nhắc nhỏ

Nếu bạn đang nghĩ rằng cuốn sách này sẽ cố “dọa” bạn bỏ đồ ăn rác bằng cách liệt kê các nguy cơ sức khỏe như béo phì, tiểu đường, tim mạch, rối loạn chuyển hóa, suy giảm năng lượng, hay bằng cách lên án rằng việc ăn fast food, snack, nước ngọt là ngu ngốc, thiếu kỷ luật, hoặc cho thấy bạn là một người yếu đuối, thì bạn sẽ chỉ thất vọng. Những cách đó chưa bao giờ giúp tôi thoát khỏi sự lệ thuộc vào đồ ăn rác, và nếu chúng thực sự hiệu quả với bạn, thì bạn đã thoát ra từ lâu rồi.

Những phương pháp phổ biến để “cai” đồ ăn rác thường xoay quanh ý chí: ép mình nhịn, đặt luật lệ, hoặc tìm các giải pháp thay thế như “chỉ ăn cuối tuần”, “ăn ít lại”, “ăn điều độ”, hay “thưởng cho bản thân có kiểm soát”. Có vô số bài viết, nghiên cứu, lời khuyên khoa học về dinh dưỡng, về dopamine, về não bộ và thói quen ăn uống. Nhiều người hiểu rõ những tác hại đó, nhưng họ vẫn tiếp tục ăn như cũ. Không phải vì họ thiếu thông tin, mà vì tất cả những thứ ấy không hề chạm tới lý do thực sự khiến họ ăn đồ ăn rác. Biến một thứ thành “trái cấm” không bao giờ là cách để thoát khỏi nghiện.

Phương pháp được trình bày trong cuốn sách này đi theo một hướng hoàn toàn khác. Một số điều bạn sẽ đọc ở những phần tiếp theo có thể khiến bạn nghi ngờ, thậm chí phản đối. Nhưng khi bạn đọc xong, bạn không chỉ chấp nhận chúng, mà còn tự hỏi vì sao mình lại từng tin vào những điều ngược lại, và vì sao sự lệ thuộc này lại có thể tồn tại lâu đến thế.

Có một quan niệm sai lầm rất phổ biến rằng: chúng ta chọn ăn đồ ăn rác. Người nghiện đồ ăn rác “chọn” ăn cũng giống như người nghiện rượu “chọn” trở thành nghiện rượu, hay người nghiện ma túy “chọn” trở thành nghiện ma túy. Đúng là chúng ta tự bước vào cửa hàng tiện lợi, tự gọi một suất fast food, tự mở gói snack hay chai nước ngọt. Nhưng nếu đó thực sự là một lựa chọn tự do, thì tại sao chúng ta lại thấy khó dừng đến vậy?

Hãy dành một chút thời gian suy nghĩ. Bạn đã bao giờ đưa ra một quyết định dứt khoát rằng: “Tôi cần đồ ăn rác để sống vui vẻ” chưa? Rằng bạn cần nó để giải tỏa căng thẳng? Để tự thưởng cho bản thân? Để vượt qua một ngày mệt mỏi? Hay rằng bạn không thể thư giãn, không thể tập trung, không thể cảm thấy ổn nếu không có nó? Ở giai đoạn nào trong cuộc đời bạn quyết định rằng mình cần thứ khoái cảm này vĩnh viễn, rằng thiếu nó sẽ khiến bạn bồn chồn, trống rỗng, thậm chí hoảng sợ?

Giống như tất cả những người khác rơi vào vòng lặp này, bạn đã bị dẫn dụ vào một cái bẫy tinh vi. Không có ai trên đời, dù bản thân họ có ăn đồ ăn rác hay không, lại mong con cái mình phải lệ thuộc vào những thứ đó để tìm niềm vui. Tất cả những người nghiện đồ ăn rác đều ước rằng mình không cần đến nó. Rõ ràng là vậy: không ai sinh ra đã cần fast food, snack hay nước ngọt để tận hưởng cuộc sống hay đối phó với căng thẳng.

Thế nhưng, tất cả những người nghiện vẫn tiếp tục ăn. Không ai ép chúng ta phải mua. Không ai dí đồ ăn vào miệng chúng ta. Cho dù chúng ta có ý thức được điều này hay không, thì chính chúng ta vẫn là người đưa ra hành động cuối cùng.

Điều duy nhất khiến chúng ta không thể thoát khỏi sự lệ thuộc này là NỖI SỢ. Nỗi sợ rằng nếu không còn đồ ăn rác, ta sẽ phải chịu đựng một giai đoạn dài đầy thiếu thốn, thèm khát, khó chịu. Sợ rằng cuộc sống sẽ trở nên nhạt nhẽo. Sợ rằng căng thẳng sẽ không còn lối thoát. Sợ rằng ta sẽ luôn phải “chiến đấu” với ham muốn.

Bạn sợ rằng một buổi tối dài sẽ trở nên trống rỗng nếu không có thứ gì đó để nhai nhóp nhép. Sợ rằng sau một ngày làm việc mệt mỏi, bạn sẽ không thể thư giãn nếu không có món quen thuộc ấy. Sợ rằng bạn sẽ mất khả năng tập trung, mất động lực, hoặc tính cách của bạn sẽ thay đổi nếu thiếu đi đồ ăn rác.

Nhưng trên tất cả là nỗi sợ lớn nhất: “Đã nghiện thì không thể bỏ”. Rằng bạn sẽ không bao giờ hoàn toàn tự do, và phải sống cả đời với cảm giác vừa ăn, vừa hối hận, vừa tự hứa hẹn rồi lại thất bại. Nếu bạn đã thử các phương pháp dựa trên ý chí và đã trải qua sự dằn vặt của việc “cố kiểm soát”, bạn không chỉ sợ điều đó – bạn tin rằng nó là sự thật.

Nếu ngay lúc này bạn cảm thấy lo lắng, bất an, hoặc nghĩ rằng đây không phải thời điểm thích hợp để từ bỏ đồ ăn rác, thì hãy để tôi nói rõ một điều: sự lo lắng đó không hề giảm đi khi bạn ăn. Chính sự lệ thuộc này mới là thứ tạo ra cảm giác bất an ấy. Bạn không chủ động chọn rơi vào cái bẫy này, nhưng giống như mọi cái bẫy khác, nó được thiết kế để giữ bạn mắc kẹt.

Hãy tự hỏi mình: lần đầu tiên bạn ăn những món đó, bạn có quyết định rằng mình sẽ tiếp tục ăn chúng cho đến hết đời không? Nếu không phải lúc đó, thì khi nào bạn định dừng lại? Ngày mai? Năm sau? Cái bẫy này được thiết kế để không bao giờ có “thời điểm thích hợp”. Và đó là lý do vì sao rất nhiều người vẫn mắc kẹt dù họ không hề muốn.

Cảnh báo quan trọng:

Giống như câu hỏi “con gà hay quả trứng có trước”, tất cả những người nghiện đều muốn thoát ra, và tất cả họ đều có thể thoát ra một cách dễ dàng. Thứ duy nhất giữ họ lại là nỗi sợ. Thành quả lớn nhất là loại bỏ được nỗi sợ ấy – nhưng bạn sẽ không làm được điều đó cho đến khi bạn đọc xong cuốn sách này. Thậm chí, trong quá trình đọc, nỗi sợ của bạn có thể tăng lên, và đó chính là điều khiến nhiều người bỏ dở giữa chừng.

Bạn không quyết định trở thành người lệ thuộc vào đồ ăn rác. Nhưng hãy làm rõ điều này: bạn sẽ không thoát khỏi nó trừ khi bạn đưa ra một quyết định dứt khoát. Bạn có thể căng thẳng khi nghĩ đến điều đó, hoặc e ngại chính suy nghĩ ấy. Dù thế nào đi nữa, hãy nhớ một điều: bạn không có gì để mất cả.

Nếu sau khi đọc xong cuốn sách này, bạn vẫn muốn tiếp tục ăn đồ ăn rác vì khoái cảm nhân tạo, thì không có gì ngăn cản bạn làm vậy. Bạn thậm chí không cần phải cắt giảm hay kiêng khem trong lúc đọc. Cuốn sách này không yêu cầu bạn phải làm thế.

Ngược lại, có một tin tốt lành. Cảm giác khi thoát khỏi sự lệ thuộc này giống như việc bước ra khỏi một nhà tù vô hình. Đó là cảm giác nhẹ nhõm, tự do, và rõ ràng. Đến cuối cuốn sách, đó cũng sẽ là cảm giác của bạn.

Cuối cùng…

Ai cũng có thể thấy việc thoát khỏi đồ ăn rác là dễ dàng – kể cả bạn. Tất cả những gì bạn cần làm là đọc tiếp với một tâm thế cởi mở. Bạn càng hiểu rõ bản chất của sự lệ thuộc này, việc thoát ra sẽ càng đơn giản. Ngay cả khi bạn không hoàn toàn tin, chỉ cần đọc và tiếp tục, bạn sẽ thấy rằng không có sự thiếu thốn nào đang chờ đợi bạn cả. Điều duy nhất khiến bạn bối rối ở cuối cuốn sách sẽ là: tại sao mình lại từng bị mắc kẹt lâu đến vậy.

Với phương pháp này, chỉ có hai lý do dẫn đến thất bại.

Không làm đúng theo hướng dẫn. Một số người sẽ khó chịu với việc cuốn sách này kiên quyết phản đối “cắt giảm”, “ăn điều độ” hay các giải pháp thay thế. Không thể phủ nhận rằng có người thoát được nhờ những cách đó – nhưng họ thành công bất chấp chúng, chứ không phải nhờ chúng. Cái bẫy này có một ổ khóa, và dãy số mở khóa nằm trong cuốn sách này. Nhưng bạn phải xoay đúng thứ tự, nghĩa là đọc tuần tự, không bỏ qua chương nào.

Không thực sự hiểu nội dung. Đừng coi bất kỳ điều gì là hiển nhiên. Hãy đặt câu hỏi với không chỉ những gì xã hội nói với bạn về ăn uống, khoái cảm và “tự thưởng”, mà cả với chính những niềm tin của bạn.

Nếu bạn nghĩ đây chỉ là một thói quen, hãy tự hỏi: tại sao những thói quen khác, thậm chí dễ chịu hơn, lại dễ bỏ, còn “thói quen” này thì không? Nếu bạn nghĩ rằng bạn thực sự thích đồ ăn rác, hãy tự hỏi: vì sao bạn có thể sống vui vẻ mà không cần vô số thứ khác, nhưng với món này thì lại cảm thấy thiếu thốn khi không có?

Cuốn sách này sẽ cho bạn thấy việc thoát khỏi sự lệ thuộc vào đồ ăn rác dễ dàng và nhẹ nhõm như thế nào. Không cần chán nản. Bạn đang tiến rất gần đến thứ mà tất cả những người mắc kẹt trong vòng lặp này đều muốn đạt được: tự do.

Nhắc lại là: KHÔNG BỎ QUA CHƯƠNG