Sự tẩy não

Đây là lý do thứ hai khiến con người dính vào cờ bạc. Để hiểu rõ, cần nhìn thẳng vào sức mạnh của kích thích siêu thường. Não bộ của chúng ta chưa từng được tiến hóa để đối phó với những hệ thống nơi chỉ trong vài phút, ta có thể tiếp cận hàng trăm ván cược, hàng nghìn kết quả ngẫu nhiên, những “cơ hội thắng lớn” mà tổ tiên chúng ta cả đời cũng không gặp nổi một lần.

Trong quá khứ từng tồn tại nhiều quan niệm sai lầm, thường dựa trên sự hù dọa quá đà. Những điều đó đã bị bác bỏ, và việc bác bỏ là đúng. Nhưng cùng lúc, người ta cũng bỏ qua những sự thật quan trọng. Từ rất sớm, tiềm thức của chúng ta đã bị bao phủ bởi các thông điệp về “vận may”, “đổi đời”, “trúng lớn”, từ quảng cáo, phim ảnh, câu chuyện truyền miệng, đến những tấm gương được tô vẽ. Không phải ngẫu nhiên mà màu sắc, âm thanh, nhịp điệu, cảm giác hồi hộp, những khoảnh khắc suýt thắng, hay các con số nhấp nháy luôn được sử dụng. Tất cả đều nhằm kích hoạt cảm giác mới lạ, cấm kỵ, hy vọng, và ảo tưởng kiểm soát.

Thông điệp cốt lõi mà cờ bạc liên tục nhồi vào tiềm thức là: “Khoảnh khắc đáng giá nhất là lúc đặt cược và chờ kết quả.” Nghe có vẻ cường điệu, nhưng hãy quan sát kỹ: phim ảnh, quảng cáo, câu chuyện thành công đều trộn lẫn cảm xúc hồi hộp, kỳ vọng, và cảm giác “sắp tới rồi”. Ý thức có thể không nhận ra, nhưng tiềm thức thì ghi nhớ rất chính xác.

Lý giải khoa học

Song song với đó, cũng có những chiến dịch dọa dẫm người nghiện: nào là nợ nần, gia đình tan vỡ, mất kiểm soát, trầm cảm. Tất cả đều đúng về mặt hậu quả, nhưng lại không có tác dụng trong việc khiến người ta dừng chơi. Nếu logic đơn thuần đủ sức ngăn cản, thì chẳng ai nghiện. Ngay cả những bằng chứng rõ ràng nhất cũng không thể ngăn một người mới bắt đầu đặt cược.

Trớ trêu thay, nguồn lực mạnh nhất trong toàn bộ vòng xoáy này lại đến từ chính người nghiện. Thật sai lầm khi cho rằng họ yếu đuối hay kém ý chí. Để duy trì một cơn nghiện, đặc biệt là nghiện cờ bạc, cần một sức chịu đựng tinh thần rất lớn. Có lẽ điều đau đớn nhất là họ tự xem mình như kẻ thất bại, đáng xấu hổ, khó gần. Trong khi nếu không gán toàn bộ con người mình cho sự nghiện đó, rất có thể họ đã là những cá nhân hoàn toàn bình thường, thậm chí đáng mến.

Vấn đề sử dụng ý chí

Những người cố “cai” bằng cách gồng mình thường quay sang trách bản thân là thiếu nghị lực, rồi phá hủy sự bình ổn còn sót lại trong cuộc sống. Việc không kiểm soát được một cơn nghiện đã đủ khó; việc tự ghét bỏ bản thân vì điều đó còn tệ hơn nhiều. Đây không phải là một thói quen vặt. Khi ai đó nghiện một môn thể thao hay một sở thích lành mạnh, họ đâu có phải đấu tranh nội tâm kiểu “phải dừng lại ngay”. Nhưng với cờ bạc, người ta lại bào chữa cho chính sự phụ thuộc của mình.

Tiếp xúc liên tục với kích thích siêu thường sẽ tái lập trình não bộ. Vì vậy, cái gọi là “chơi có trách nhiệm”, “đánh cho vui”, hay “biết điểm dừng” chỉ là sản phẩm của sự tẩy não. Không có một chuẩn mực khách quan nào xác định đâu là “vừa đủ”. Các hệ thống cờ bạc được thiết kế để thu thập dữ liệu hành vi, rồi dùng chính dữ liệu đó để tối ưu hóa mức độ kích thích. Hình thức nào đang hiệu quả sẽ lập tức được đẩy mạnh. Những lời biện minh như “chỉ chơi cho vui”, “chỉ một chút giải trí” không phải là lập luận, mà là tiếng nói của con tiểu quỷ.

Một khi đã nghiện, sự tẩy não càng ăn sâu. Tiềm thức liên tục nhắc bạn phải “nuôi” nó. Điều giữ chân người nghiện không phải là khoái cảm, mà là nỗi sợ: sợ cảm giác trống rỗng, bồn chồn khi không còn thứ để dựa vào. Việc bạn không gọi tên được nỗi sợ đó không có nghĩa là nó không tồn tại.

Sự thụ động

Rào cản lớn nhất không nằm ở cờ bạc, mà ở sự thụ động trong tư duy. Cách chúng ta được nuôi dạy, cộng với sự tẩy não từ môi trường và chính cơn nghiện, rồi lại được củng cố bởi bạn bè, xã hội, truyền thông, tạo thành một bức tường dày đặc. Ngay cả từ “từ bỏ” cũng là một sản phẩm của tẩy não, vì nó ngụ ý rằng bạn đang hy sinh một thứ quý giá. Thực tế thì ngược lại: bạn không mất gì cả. Bạn chỉ chấm dứt một căn bệnh.

Lý do duy nhất khiến nhiều người bắt đầu chơi cờ bạc là vì người khác cũng chơi, và họ sợ mình đang bỏ lỡ điều gì đó. Mỗi lần tham gia thêm, họ tự trấn an rằng “chắc phải có cái gì trong đó”. Ngay cả khi đã dừng một thời gian, chỉ cần nghe một câu chuyện trúng lớn, một cuộc bàn tán về kèo hay, cảm giác “thiếu” lại xuất hiện. Rồi họ tự nhủ: chỉ một lần thôi. Và trước khi kịp nhận ra, họ lại rơi vào vòng xoáy cũ.

Sự tẩy não này là rất lớn, và công nghệ chỉ khiến nó mạnh hơn. Tốc độ, sự tiện lợi, và mức độ kích thích của cờ bạc ngày càng tăng. Chúng ta chưa từng được chuẩn bị để đối phó với điều đó.

Người không chơi cờ bạc không hề bị thiệt thòi. Người đang chơi mới là người đang đánh đổi:

Sức khỏe, Sinh lực, Tiền bạc, Sự an yên trong tâm trí, Sự tự tin, Lòng can đảm, Tự trọng, Hạnh phúc, Và trên hết: sự tự do.

Đổi lại, người nghiện nhận được gì? Không gì cả, ngoài nỗ lực vô vọng nhằm tìm lại cảm giác bình ổn mà người không nghiện vốn đã có sẵn.

Cơn đau cai nghiện

Người nghiện tin rằng họ chơi để giải trí, thư giãn, hay “xả stress”. Lý do thực sự là để làm dịu cảm giác thiếu hụt do chính cờ bạc tạo ra. Tiềm thức gán nhầm việc đặt cược và chờ kết quả với khoái cảm. Khi mức độ phụ thuộc tăng lên, nhu cầu giải tỏa cũng tăng theo, và cái bẫy ngày càng siết chặt. Quá trình này diễn ra chậm đến mức nhiều người không nhận ra mình đã nghiện cho đến khi cố dừng lại — và thậm chí vẫn phủ nhận điều đó.

Người nghiện thường tìm đến cờ bạc trong những lúc căng thẳng, buồn chán, cần tập trung, hoặc sự kết hợp của chúng. Trong các phần tiếp theo, những khía cạnh này của sự tẩy não sẽ được bóc tách rõ ràng hơn.