Phản hồi

Cuộc đối đầu này không phải là chống lại những người nghiện cờ bạc, mà là chống lại cái bẫy mà ngành công nghiệp cờ bạc đã dựng lên. Việc tham gia vào quá trình này không xuất phát từ nghĩa vụ hay đạo đức, mà đơn giản vì nhìn thấy một người thoát khỏi cái “nhà tù” đó là một điều rõ ràng mang tính giải phóng. Tuy vậy, cảm giác này thường đi kèm với sự bực dọc, chủ yếu xuất phát từ hai kiểu người nghiện rất quen thuộc. Dù đã có cảnh báo từ trước, vẫn không ít người thấy việc dừng cờ bạc quá dễ dàng, rồi sau đó quay lại, để rồi phát hiện rằng lần sau thì việc dừng lại trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Hình ảnh này giống như việc thấy một người đang chìm trong đầm lầy. Bạn kéo họ lên, họ biết ơn, nhưng vài tháng sau họ lại tự bước xuống lần nữa. Những trường hợp “thoát ra dễ – quay lại dễ” là điều đáng lo ngại nhất. Một khi đã tự do, điều quan trọng là không lặp lại sai lầm đó. Người ta thường giải thích sự tái nghiện này bằng việc “vẫn còn nghiện” hay “còn thiếu dopamine”. Thực tế không phải vậy. Họ quay lại vì chính việc dừng cờ bạc quá dễ khiến họ đánh mất sự cảnh giác. Họ bắt đầu nghĩ: “Chơi một chút chắc không sao. Nếu có quay lại thì mình dừng lại lần nữa cũng dễ thôi.”

Đáng tiếc là mọi thứ không vận hành như vậy. Việc dừng cờ bạc có thể dễ, nhưng kiểm soát cờ bạc thì không tồn tại. Điểm mấu chốt để dừng cờ bạc thành công là không chơi nữa. Không phải chơi ít hơn, không phải chơi có trách nhiệm, không phải biết điểm dừng, mà là chấm dứt hoàn toàn hành vi duy trì cái bẫy đó.

Rất nhiều người quay lại vì họ hiểu sai chữ “dễ” trong phương pháp này.

Hãy hình dung một người đang ngồi trên nền bê tông lạnh buốt của một căn phòng băng giá. Trên bức tường đối diện là một khung cửa sổ mở ra cảnh mùa xuân: ánh nắng, cây cối, không khí trong lành. Ngay bên cạnh là một cánh cửa không khóa.

Để bước ra khỏi căn phòng đó, có cần ý chí mạnh mẽ không? Không. Việc bước ra ngoài có khó hơn việc tiếp tục ngồi chịu lạnh không? Rõ ràng là không. Vậy thì không một người tỉnh táo nào tự nguyện quay lại căn phòng đó, trừ khi họ bị lừa rằng ở trong đó “an toàn hơn”, “thoải mái hơn”, hay “có gì đó đáng giá”.

Phương pháp này chỉ đơn giản là kéo tấm màn che đó sang một bên, để người nghiện nhìn thấy rõ thế giới bên ngoài, đồng thời bóc trần ảo tưởng rằng căn phòng băng giá kia đang mang lại sự che chở hay dễ chịu nào đó.

Kiểu người nghiện thứ hai gây nhiều bức bối là những người quá sợ hãi đến mức không dám thử dừng cờ bạc, hoặc nếu có thử thì lại tin rằng nó “quá khó”. Những nỗi sợ thường gặp gồm:

Sợ thất bại

Thất bại tự nó không có gì đáng xấu hổ. Điều đáng tiếc là không dám thử. Điều tệ nhất có thể xảy ra nếu bạn thử dừng lại chỉ là bạn quay về đúng vị trí hiện tại — không hơn, không kém. Trong khi đó, khả năng thoát ra là rất thực. Nếu không thử, bạn đã tự kết luận thay cho thực tế rồi.

Sợ đau đớn và sợ khổ sở

Hãy tự hỏi một cách thẳng thắn: điều gì thực sự tồi tệ có thể xảy ra nếu bạn không bao giờ chơi cờ bạc nữa? Câu trả lời là: không có gì. Ngược lại, những hệ quả tiêu cực chắc chắn sẽ tiếp diễn nếu bạn tiếp tục chơi. Cảm giác hoảng loạn hay bồn chồn mà người ta lo sợ không phải là thứ gì ghê gớm. Đó chỉ là phản ứng ngắn hạn của não bộ khi mất đi cái nạng giả dopamine, và nó sẽ tự lắng xuống. Điều bạn thực sự loại bỏ được là nỗi sợ về nó.

Có thật sự hợp lý khi tin rằng người nghiện cờ bạc sẵn sàng đánh đổi sự ổn định tài chính, các mối quan hệ, và sự yên tâm tinh thần chỉ để đổi lấy vài khoảnh khắc “kịch tính” trống rỗng không? Khi cảm giác căng thẳng xuất hiện, nó không phải là dấu hiệu cho thấy bạn cần chơi, mà chỉ là dấu hiệu cho thấy não bộ đang quen với việc dùng cờ bạc để né tránh cảm xúc bình thường của đời sống.

Không làm theo hướng dẫn

Nghe thì khó tin, nhưng vẫn có người nói rằng phương pháp này “không hiệu quả”, rồi sau đó thừa nhận rằng họ đã bỏ qua phần lớn các điểm cốt lõi. Khi bạn bỏ qua trình tự nhận thức, bạn quay lại đúng điểm xuất phát: cố gắng dùng ý chí để chống lại một thứ mà bạn vẫn tin là có giá trị.

Hiểu sai hướng dẫn

Một số hiểu lầm phổ biến là:

“Tôi không thể ngừng nghĩ về cờ bạc.”

Dĩ nhiên là không. Càng cố không nghĩ, bạn càng biến nó thành ám ảnh. Vấn đề không nằm ở việc bạn có nghĩ đến cờ bạc hay không, mà là bạn nghĩ về nó như thế nào. Nếu suy nghĩ của bạn là “mình đang bị tước mất thứ gì đó” hoặc “bao giờ mình mới hết thèm”, bạn sẽ cảm thấy khó chịu. Nếu suy nghĩ của bạn là “tốt rồi, mình đã thoát khỏi một thứ vô ích”, trạng thái bên trong sẽ hoàn toàn khác.

“Bao giờ cảm giác trống rỗng này mới biến mất hẳn?”

Sự mất cân bằng dopamine điều chỉnh khá nhanh, nhưng không có mốc thời gian chính xác cho cảm giác trống rỗng nhẹ còn sót lại. Cảm giác này không khác về bản chất so với buồn chán, đói, hay căng thẳng thông thường. Cờ bạc chỉ từng khuếch đại những cảm giác đó rồi gắn nhãn cho chúng là “lý do để chơi”. Đó là lý do những người cố cai bằng ý chí không bao giờ dám chắc mình đã “thoát hẳn”, vì bất kỳ trạng thái khó chịu bình thường nào cũng bị não bộ diễn giải thành lý do hợp lý để quay lại.

Bạn không cần chờ cho cảm giác đó biến mất. Nó quá nhẹ để có thể coi là một cơn vật vã thực sự, và chỉ trở nên đáng chú ý khi bạn sợ nó. Khi rời phòng khám nha khoa, bạn không ngồi chờ cho đến khi hết hoàn toàn cảm giác ê buốt rồi mới tiếp tục sống. Bạn vẫn sinh hoạt bình thường, dù cảm giác đó còn tồn tại.

Ngồi chờ “mọi thứ trở nên khác đi” chỉ tạo ra nghi ngờ: “Mình đã thực sự tự do chưa nếu mình chưa cảm thấy gì đặc biệt?” Chính nỗi sợ và sự chờ đợi đó mới là gánh nặng thật sự. Sự điều chỉnh của não bộ diễn ra dần dần, nên nếu bạn cứ chờ đợi một khoảnh khắc rõ rệt, bạn sẽ có cảm giác như chẳng có gì thay đổi, và sự nghi ngờ lại được nuôi dưỡng. Trong khi đó, thực tế là không có gì cần phải chờ cả.

“Khoảnh khắc bừng tỉnh vẫn chưa đến.”

Nếu bạn cứ ngồi chờ nó, bạn chỉ đang dựng lên một nỗi ám ảnh mới. Tôi từng dừng chơi cờ bạc được ba tuần bằng ý chí. Một hôm tôi gặp lại một người bạn cũ, anh ấy hỏi dạo này thế nào.

“Tôi trụ được ba tuần rồi,” tôi nói.

Anh ấy ngạc nhiên: “‘Trụ được ba tuần’ là sao?”

Tôi đáp: “Thì tôi không chơi cờ bạc được ba tuần rồi.”

Anh ấy nói: “Thế rồi cậu định làm gì tiếp theo? Định ‘trụ’ cả đời à? Cậu còn chờ đợi gì nữa? Cậu làm được rồi mà. Cậu đã là người không chơi cờ bạc rồi.”

Lúc đó tôi nghĩ thầm: “Đúng thật, mình còn chờ cái gì nữa?” Đáng tiếc là vì chưa thực sự hiểu rõ bản chất cái bẫy cờ bạc, tôi sớm quay lại con đường cũ. Nhưng ý tưởng đó đã in sâu trong đầu tôi. Bạn trở thành người không chơi cờ bạc ngay khoảnh khắc bạn kết thúc ván cuối cùng. Điều quan trọng là trở thành một người không chơi cờ bạc và không cảm thấy thiếu thốn ngay từ đầu.

“Tôi vẫn thèm cờ bạc lắm.”

Nếu vậy thì bạn đang tự mâu thuẫn. Không thể vừa tuyên bố muốn trở thành người không chơi cờ bạc, vừa nói rằng mình “thèm” chơi. Nếu bạn nói bạn muốn chơi, điều đó có nghĩa là bạn vẫn muốn làm người nghiện cờ bạc. Người không chơi cờ bạc không hề có mong muốn đặt cược, không muốn “làm một ván cho vui”, không cần cảm giác hồi hộp giả tạo đó. Bạn đã biết rõ mình muốn trở thành người như thế nào, vậy thì đừng tiếp tục tự tra tấn mình bằng những khẳng định trái ngược.

“Tôi cảm thấy như mình đang tách khỏi cuộc sống.”

Tại sao lại như vậy? Tất cả những gì bạn làm chỉ là ngừng tự làm hại bản thân và để hệ thần kinh bắt đầu hồi phục. Bạn không hề rời bỏ cuộc sống. Trong vài ngày tới, có thể sẽ có một chút xáo trộn: cảm giác bứt rứt, trống rỗng nhẹ, do não bộ thiếu đi cái liều dopamine quen thuộc từ cờ bạc. Chỉ có thế. Hãy nhớ rõ: bạn không hề tệ hơn trước. Đây chính là trạng thái mà bạn đã sống cùng suốt nhiều năm — mỗi khi chờ đợi, buồn chán, căng thẳng — chỉ khác ở chỗ trước đây bạn dùng cờ bạc để che đậy nó. Nếu bạn không dừng lại, bạn sẽ tiếp tục sống với cảm giác đó cả đời, chỉ là kèm thêm thiệt hại về tiền bạc và tinh thần.

Cờ bạc không tạo ra những khoảnh khắc đáng nhớ; nó đánh cắp những khoảnh khắc đó. Ngay cả khi não bộ bạn vẫn chưa điều chỉnh xong, những bữa ăn, những buổi gặp gỡ, những cuộc trò chuyện vẫn hoàn toàn bình thường, thậm chí dễ chịu hơn. Cuộc sống vốn đã đủ rồi. Bạn có thể tham gia các hoạt động xã hội, kể cả khi xung quanh có người nói chuyện cá độ, khoe thắng thua. Hãy nhớ: bạn không bị tước đoạt thứ gì cả — chính họ mới là người đang bị tước đoạt. Nếu họ thực sự hiểu chuyện gì đang xảy ra, họ sẽ muốn ở vị trí của bạn. Bạn có một lợi thế thầm lặng mà họ không có. Người khác sẽ nhận ra sự thay đổi: bạn bớt căng thẳng, tỉnh táo hơn, có năng lượng hơn. Bạn không cần phải ghen tị với những người “đánh cho vui”; nếu họ biết sự thật, họ mới là người ghen tị với bạn.

“Tôi thấy khó chịu và bực bội.”

Điều này thường xảy ra khi bạn không làm theo đúng hướng dẫn. Hãy xem lại xem bạn đã bỏ qua điểm nào. Có người hiểu lý thuyết rất rõ nhưng vẫn bắt đầu với tâm thế u ám, như thể có điều gì đó khủng khiếp sắp xảy ra. Thực tế là bạn không chỉ đang làm điều mình muốn, mà còn đang làm điều mà mọi người nghiện cờ bạc trên thế giới đều ao ước. Với bất kỳ cách dừng nào, người ta đều đang cố đạt đến một trạng thái tinh thần nhất định. Vì vậy, mỗi khi ý nghĩ về cờ bạc xuất hiện, hãy kết thúc nó bằng nhận thức: “TỐT RỒI. MÌNH ĐÃ TỰ DO.” Nếu đó là mục tiêu, thì không có lý do gì để trì hoãn hay do dự.

“Tôi đã có một tuần / một tháng / nửa năm rất ổn rồi, nhưng sau đó lại rơi vào bẫy.”

Hãy nhớ: nỗi sợ mới là cơn đau thực sự. Nhượng bộ trước cảm giác khó chịu chỉ làm tăng thêm nỗi sợ, tiếp sức cho “con quỷ nhỏ” đã yếu đi, và khiến bạn tin rằng mình sẽ bị trói buộc suốt đời. Thực chất, cách nhìn của bạn về sự tẩy não vẫn chưa thay đổi, và bạn đã quay lại lối suy nghĩ dựa trên dopamine. Đây không phải là “tiến rồi lùi”, mà là thất bại trong việc giữ đúng nhận thức ban đầu. Hãy xem lại bạn đã bỏ qua điểm nào dưới đây.

Danh sách kiểm tra

Nếu bạn giữ vững những điểm này, bạn không thể thất bại: