Một “thói quen xã hội”?

Sức khỏe tinh thần và thể chất là những lý do chính khiến chúng ta muốn dừng ăn đồ ăn rác — và chúng cũng luôn là những lý do mà bạn nên dừng lại. Chúng ta không cần đợi khoa học dinh dưỡng hay các nghiên cứu thần kinh lên tiếng xác nhận rằng đồ ăn rác gây nghiện và có thể hủy hoại cuộc sống. Cơ thể con người là một hệ thống tinh vi, và bất kỳ người nghiện nào cũng nhận ra ngay từ những lần đầu rằng kiểu kích thích này có thể dễ dàng đi quá giới hạn và trở nên độc hại.

Lý do duy nhất khiến chúng ta mắc vào đồ ăn rác là vì nó trùng khớp hoàn hảo với các cơ chế tiến hóa của não bộ. Đồ ăn rác luôn sẵn có, giá rẻ, tiện lợi, được quảng cáo khắp nơi, và có thể tiếp cận hai mươi bốn giờ mỗi ngày. Nó từng được xem là vô hại — vào thời mà thực phẩm công nghiệp chưa được tinh chỉnh để kích thích tối đa, khi người ta còn phải đi xa mới mua được, và lựa chọn còn hạn chế.

Ngày nay, ngay cả người nghiện cũng phải thừa nhận rằng đồ ăn rác là một dạng kích thích siêu thường, có khả năng gây nghiện mạnh. Trước đây, một người trưởng thành khỏe mạnh không khoe khoang về việc “ăn vặt suốt ngày”. Trong các buổi gặp gỡ, quán xá hay tiệc tùng, người ta tự hào về những bữa ăn ngon, về khả năng nấu nướng, về việc chia sẻ thức ăn với người khác. Nhưng ngày nay, với người nghiện đồ ăn rác, mọi thứ đã bị đảo ngược. Người hiện đại bắt đầu cảm thấy mình không còn cần những bữa ăn thực sự nữa.

Khi nhìn thấy những ảnh hưởng méo mó của đồ ăn rác, nhiều người nghiện bắt đầu kết nối với nhau trên mạng, chia sẻ trải nghiệm, bàn bạc cách “kiểm soát”, và tìm lối thoát. Người trưởng thành ngày nay không muốn phụ thuộc vào chất kích thích. Nhờ mạng xã hội, ngày càng nhiều người nghiêm túc cân nhắc việc dừng ăn đồ ăn rác. Họ bắt đầu nhìn nhận nó không phải là “niềm vui nhỏ vô hại”, mà là một hành vi vô bổ và gây tổn hại.

Xu hướng rõ ràng nhất trên các diễn đàn là sự gia tăng nhấn mạnh vào khía cạnh phản xã hội của đồ ăn rác. Những ngày mà một người khoe khoang việc “ăn thoải mái”, “ăn không kiêng khem” đang dần được thay thế bằng nhận thức rằng mình đang bị trói buộc bởi một cơ chế nghiện.

Lý do duy nhất khiến nhiều người tiếp tục ăn, dù đã hiểu vấn đề, là vì họ đã thất bại trong việc dừng lại, hoặc vì họ sợ hãi. Từ đó nảy sinh đủ loại phương pháp: ăn kiêng, nhịn ăn gián đoạn, “ăn cheat meal”, “ăn có kiểm soát”, hoặc chỉ cho phép bản thân ăn vào những dịp nhất định. Nhiều người coi những thất bại đó là “lùi để tiến”, và quả thực chúng có thể mang lại một chút lợi ích bề ngoài.

Một khi bạn bước vào con đường “không đồ ăn rác”, bạn sẽ thử nghiệm đủ kiểu và tin rằng mình cần tự thiết kế một kế hoạch riêng cho việc ăn uống khoái cảm. Nhưng bất kể con đường nào, bạn cũng sẽ nhận ra giá trị của việc giảm số lần bạn xả dopamine nhân tạo vào não thông qua đồ ăn rác, và không còn coi nó là thú vui hay chỗ dựa tinh thần cho cảm xúc của mình nữa.

Nhiều cộng đồng trực tuyến được lập ra bởi những người cố gắng tránh đồ ăn rác hoàn toàn. Những nơi này có thể hữu ích ở một mức độ nào đó, nhưng phần lớn đều đẩy người tham gia vào việc dựa vào ý chí. Hệ quả của việc ám ảnh với số ngày kiêng khem, với các quy tắc và kỷ luật, là mất dần cảm giác nhẹ nhõm và ngày càng thương hại chính bản thân. Phần lớn sự tẩy não vẫn còn nguyên vẹn.

Cuối cùng, ai đó “vỡ trận”, rồi hiệu ứng dây chuyền xảy ra. Những người khác nhận ra mình không cô đơn. Những nỗ lực đó không hoàn toàn vô ích — chúng là những bước “lùi để tiến” — nhưng đi kèm với rất nhiều sự tự hành hạ. Họ có thể đóng ứng dụng giao đồ ăn, nhưng không dập tắt được cơn thèm và cảm giác thiếu thốn.

Phương pháp được trình bày trong cuốn sách này đi theo hướng ngược lại: nó dập tắt nhu cầu và ảo tưởng trước khi bạn phải “né tránh” đồ ăn rác. Mỗi ngày, ngày càng có nhiều người thoát khỏi con tàu nghiện ngập, và những người còn mắc kẹt trên đó bắt đầu hoảng sợ khi nhận ra mình có thể là những người cuối cùng.

ĐỪNG ĐỂ ĐIỀU ĐÓ XẢY RA VỚI BẠN.