Phương pháp dễ dàng
Mục tiêu của cuốn sách này là đưa bạn đến một cách hiểu hoàn toàn khác về nghiện. Không phải kiểu hiểu khiến việc thoát nghiện giống như một cuộc leo núi kéo dài, đầy thèm khát và chịu đựng. Trái lại, khi cách hiểu đó thay đổi, việc thoát khỏi sự lệ thuộc diễn ra như cảm giác vừa thoát khỏi một căn bệnh đã kéo dài quá lâu. Bạn sẽ nhìn lại quãng thời gian nghiện ngập với sự ngạc nhiên hơn là tiếc nuối, và nhìn những người còn đang mắc kẹt không phải bằng ghen tị, mà bằng sự rõ ràng.
Phương pháp trong cuốn sách này không yêu cầu bạn phải “chuẩn bị tinh thần”, cũng không yêu cầu bạn phải lập tức thay đổi hành vi. Khi đọc, bạn không cần đặt ra bất kỳ mục tiêu hành động nào. Việc cố gắng thay đổi quá sớm không mang lại lợi ích; nó chỉ khiến sự chú ý tiếp tục dán chặt vào đối tượng gây nghiện. Điều cần thiết ở giai đoạn này là hiểu, không phải làm.
Nhiều người bỏ dở giữa chừng vì họ vô thức cảm thấy như đang phải hy sinh một điều gì đó. Có người đọc rất chậm để trì hoãn “khoảnh khắc quyết định”. Nhưng hãy nhìn thẳng vào thực tế: nếu sau khi đọc xong mà không có gì thay đổi, bạn cũng không mất thêm điều gì so với hiện tại. Ngược lại, nếu cách hiểu của bạn thay đổi, toàn bộ vấn đề sẽ sụp đổ từ gốc. Đây không phải là sự liều lĩnh; đây là một phép thử không có rủi ro.
Nếu bạn đã có những khoảng thời gian không sử dụng, hoặc cảm thấy sự thôi thúc đã giảm đi trong quá trình đọc, điều đó không cần được phân tích hay tận dụng. Những nhãn như “đang nghiện”, “đã cai”, hay “không dùng” chỉ là cách gọi. Điều quan trọng hơn là: não bộ cần thời gian để bắt kịp sự thay đổi trong nhận thức. Khi cuốn sách kết thúc, sự rõ ràng đó sẽ ổn định.
Hầu hết các cách cai nghiện thông thường đều đi theo cùng một mô hình: liệt kê hậu quả, rồi yêu cầu bạn chấp nhận một giai đoạn dài chịu đựng với lời hứa rằng “rồi mọi thứ sẽ ổn”. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng trên thực tế lại tạo ra hai vấn đề.
Thứ nhất, vấn đề không nằm ở việc dừng sử dụng. Sau mỗi lần sử dụng, bạn đã dừng rồi. Khó khăn thực sự không phải là ngày đầu, mà là những ngày sau đó — khi trong một khoảnh khắc quen thuộc, suy nghĩ “chỉ một lần nữa” xuất hiện và vòng lặp bắt đầu lại. Điều đó không xảy ra vì thiếu quyết tâm, mà vì cách bạn đang hiểu về thứ mình lệ thuộc vẫn còn nguyên.
Thứ hai, chính những lý do dùng để thuyết phục bạn dừng lại lại làm việc đó trở nên khó hơn. Khi một chất được gán cho vai trò “giúp thư giãn”, “giúp chịu đựng”, “giúp cảm thấy bình thường”, thì việc từ bỏ nó mặc nhiên bị hiểu là từ bỏ sự dễ chịu và ổn định. Cách hiểu này tạo ra một điểm mù: nó khiến bạn tập trung vào nỗi sợ mất mát, thay vì nhìn thẳng vào câu hỏi cốt lõi.
Phương pháp này bắt đầu ở chỗ khác. Trước hết, tạm gác lại mọi lý do “vì sao nên bỏ”. Hãy đối diện trực tiếp với đối tượng gây nghiện và tự hỏi ba điều đơn giản:
- Thứ này thực sự mang lại cho tôi điều gì?
- Tôi có thật sự thích nó không, hay tôi chỉ đang tìm cách chấm dứt một cảm giác khó chịu do chính sự lệ thuộc tạo ra?
- Tôi có cần tiếp tục duy trì một vòng lặp làm suy kiệt cả tinh thần lẫn thể chất của mình không?
Khi nhìn kỹ, bạn sẽ thấy điều này: vấn đề không phải là “tác hại nhiều hơn lợi ích”. Vấn đề là không có lợi ích nào để mất. Cái được gọi là “nhẹ nhõm”, “dễ chịu” hay “giải tỏa” chỉ là sự chấm dứt tạm thời của một căng thẳng do chính việc lệ thuộc tạo ra. Nó không thêm vào cuộc sống của bạn; nó chỉ đưa bạn trở về trạng thái bình thường — rồi lại kéo bạn xuống lần nữa.
Hầu hết người nghiện đều phải hợp lý hóa hành vi của mình để tiếp tục. Những lý do đó nghe có vẻ thuyết phục khi chưa bị soi kỹ. Công việc đầu tiên của cuốn sách này là tháo gỡ từng ảo tưởng đó, một cách bình tĩnh và logic. Khi chúng sụp đổ, cảm giác “thiếu thốn” cũng sụp theo.
Lúc đó, điều bạn nhận ra không phải là mình đã “hy sinh” được điều gì, mà là mình chưa từng có thứ gì để mất. Từ điểm này trở đi, những cải thiện về tinh thần, sự nhẹ nhõm và ổn định sẽ trở nên hiển nhiên — không phải như phần thưởng cho nỗ lực, mà như hệ quả tự nhiên của việc không còn bị trói buộc bởi một hiểu lầm.
Phần còn lại của cuốn sách sẽ làm rõ quá trình này. Mục tiêu không phải là thuyết phục bạn, mà là giúp bạn nhìn thấy. Khi bạn thấy rõ, việc thoát khỏi sự lệ thuộc không còn là một quyết tâm — nó trở thành kết luận tất yếu.