Ta đang từ bỏ điều gì?

Không có gì cả.

Ma túy khó thoát không phải vì nó “quá mạnh”, mà vì ta tin rằng khi dừng lại, ta sẽ mất đi một thứ thiết yếu: niềm vui, sự nâng đỡ tinh thần, hay khả năng chịu đựng căng thẳng. Ta sợ rằng những khoảnh khắc dễ chịu sẽ không còn trọn vẹn; sợ rằng mình sẽ trống rỗng; sợ rằng cuộc sống sẽ trở nên khắc nghiệt hơn. Đó là sản phẩm của sự tẩy não: niềm tin rằng chất gây nghiện mang lại điều gì đó không thể thay thế, và việc dừng lại đồng nghĩa với hy sinh một phần quan trọng của đời sống.

Cần nói rõ điều này: ma túy tạo ra khoảng trống, chứ không hề lấp đầy khoảng trống nào. Cảm giác “thiếu” chỉ xuất hiện sau khi sự lệ thuộc đã hình thành. Người không lệ thuộc không hề thiếu thứ mà người lệ thuộc cho là “bắt buộc”.

Cơ thể con người là một hệ thống tinh vi với những cơ chế tự điều chỉnh và cảnh báo. Khi một tác nhân bên ngoài liên tục can thiệp vào hệ thưởng, hệ thống đó sẽ thích nghi bằng cách giảm nhạy cảm. Sự “cần” không phải là bằng chứng của giá trị; nó là dấu hiệu của một cơ chế đã bị bẻ cong. Nếu chất đó thực sự cần thiết, cơ thể đã được thiết kế để đòi hỏi nó từ đầu. Thực tế thì không.

Không có gì phải từ bỏ

Khi cơn thèm (sự lệ thuộc tâm lý) không còn được nuôi dưỡng, và những niềm tin sai lầm về giá trị của chất gây nghiện được tháo gỡ, ham muốn sử dụng sẽ tự suy yếu. Khó khăn của nghiện nằm ở chỗ người ta bị kẹt giữa hai ngả: hoặc chịu đựng cảm giác thiếu khi không dùng, hoặc tiếp tục dùng rồi tự khinh miệt. Không phải vì người nghiện yếu kém, mà vì họ đang phản ứng trước một tín hiệu sai do chính sự sử dụng tạo ra.

Hãy quan sát một điểm đơn giản: người lệ thuộc không tìm đến chất đó vì nó đem lại niềm vui thuần túy, mà vì không dùng thì khổ. Sự “dễ chịu” sau khi dùng chỉ là chấm dứt tạm thời trạng thái khó chịu do lệ thuộc gây ra. Đó không phải là phần thưởng; đó là việc dập một đám cháy do chính bạn châm lên.

Nhiều niềm tin phổ biến củng cố ảo tưởng này: rằng chất đó giúp giao tiếp dễ hơn, giúp làm việc tốt hơn, giúp thư giãn hơn, giúp “sống được”. Những niềm tin ấy không cần phản biện bằng đe dọa. Chỉ cần đặt câu hỏi: nếu nó thực sự giúp, tại sao mức nền của bạn ngày càng tệ hơn khi dùng lâu dài, còn người không lệ thuộc thì không phải trả cái giá đó?

Dừng lại không lấy đi điều gì. Ngược lại, nó trả lại những thứ đã bị che khuất: sự tự tin không điều kiện, cảm giác tự do khỏi sự cưỡng bức nội tâm, và sự yên ổn tinh thần không phụ thuộc vào một tác nhân bên ngoài.

“Trống rỗng” là ảo giác

Hãy tưởng tượng một loại thuốc bôi được phát miễn phí, mỗi lần dùng thì cơn đau biến mất ngay. Nhưng rồi cơn đau quay lại thường xuyên hơn, dữ dội hơn, và bạn buộc phải mang theo thuốc mọi lúc. Cuối cùng, bạn phát hiện ra thuốc không chữa bệnh; nó đẩy vấn đề xuống sâu hơn, khiến bệnh nặng dần. Ngừng thuốc, vấn đề mới có cơ hội tự hồi phục.

Bạn có cần “ý chí thép” để không dùng loại thuốc đó nữa không? Không. Chỉ cần hiểu đúng bản chất của nó. Sự lo lắng ban đầu—nếu có—sẽ giảm đi khi bạn nhận ra mức nền đang cải thiện. Mỗi ngày trôi qua, cảm giác nhẹ nhõm tăng lên vì bạn không còn nuôi dưỡng nguyên nhân.

Với nghiện, “trống rỗng” không phải là hậu quả của việc dừng lại; đó là triệu chứng của sự lệ thuộc đang rút lui. Người không lệ thuộc không trải nghiệm khoảng trống ấy. Khoảng trống tồn tại vì có một thứ đã chiếm chỗ và làm tê liệt những nguồn thỏa mãn tự nhiên. Khi sự chiếm chỗ chấm dứt, không có gì cần lấp đầy—chỉ có sự hồi phục.

Những đau đớn đi kèm nghiện không chỉ là thể chất. Đó là sự xói mòn tự trọng, sự phân mảnh chú ý, cảm giác bị thao túng, và nỗi sợ mơ hồ rằng “không có nó thì không sống nổi”. Nỗi sợ này là sản phẩm của lần sử dụng đầu tiên và được nuôi lớn bằng mỗi lần tiếp theo. Phần thưởng thực sự của việc dừng lại không phải là tránh một tương lai đáng sợ, mà là giải phóng khỏi nỗi sợ hiện tại.

Vẫn có những người tự gọi mình là “ổn” khi lệ thuộc, vì họ tạm thời không đối diện với mâu thuẫn. Điều đó không làm ảo tưởng trở thành sự thật. Khi nhìn thẳng, bạn sẽ thấy rõ: bạn không từ bỏ một nguồn sống; bạn đang chấm dứt một sự rò rỉ. Và khi sự rò rỉ dừng lại, thứ trở về không phải là trống rỗng, mà là trạng thái bình thường vốn có.