Giúp đỡ những người vẫn còn ở trên con tàu đắm

Trong thời gian gần đây, những người uống rượu bia bắt đầu cảm nhận rõ một sự bất an âm thầm. Không phải vì rượu bia đột nhiên thay đổi, mà vì thái độ của xã hội đối với nó đang dịch chuyển. Ngày càng nhiều nghiên cứu chỉ ra bản chất gây nghiện của rượu bia, và ngày càng khó duy trì câu chuyện rằng đó chỉ là “văn hóa”, “xã giao” hay “thói quen vô hại”.

Sự hiện diện dày đặc của rượu bia trong đời sống, việc khuyến khích tiêu thụ ở hầu như mọi hoàn cảnh, và lợi ích kinh tế gắn chặt với nó đã làm lộ ra một điều đơn giản: những khẩu hiệu về tự do cá nhân và giao tiếp xã hội đã bị khai thác triệt để. Trong một môi trường mà rượu bia có mặt ở khắp nơi, việc nói về kiểm soát độ tuổi hay mức độ tiêu thụ chỉ còn mang tính hình thức.

Tình trạng này khó có thể biến mất sớm. Nhưng cùng lúc đó, ngày càng nhiều người dừng uống, và ngày càng nhiều người uống bắt đầu nhận ra sự thật: rượu bia không khác về bản chất so với các chất gây nghiện khác. Mỗi khi một người rời khỏi con tàu đắm, những người còn ở lại lại cảm thấy bất an hơn, bởi sự hiện diện của người đó buộc họ phải nhìn thẳng vào hành vi của chính mình.

Ở một mức độ nào đó, mọi người uống rượu bia đều biết rằng việc liên tục đưa cồn vào cơ thể để kích thích não bộ, tăng liều dần để đạt được cảm giác “bình thường”, làm tê liệt cảm xúc thật và bào mòn sức khỏe là điều vô lý. Nếu điều này chưa rõ, hãy thử tưởng tượng cảnh một người ngồi uống rượu một mình giữa ban ngày, trước mặt người khác, với mục đích “thư giãn”. Không có gì khác với việc uống vào buổi tối trong quán, ngoài bối cảnh. Bản chất hoàn toàn giống nhau.

Không có sự ấm áp thật sự, không có kết nối thật sự, không có sự nhẹ nhõm thật sự nào đến từ rượu bia. Nếu bạn có thể bỏ qua một món hàng không cần thiết trong siêu thị, thì việc không với tay lấy chai rượu cũng không đòi hỏi khả năng đặc biệt nào. Người nghiện rượu bia không thể đưa ra một lý do hợp lý để giải thích việc uống, nhưng họ cảm thấy dễ chịu hơn khi thấy nhiều người khác cũng đang làm điều đó.

Vì vậy, người uống rượu bia buộc phải nói dối — với bác sĩ, với gia đình, với bạn bè, và quan trọng nhất là với chính mình. Sự tẩy não là điều bắt buộc nếu họ muốn giữ lại chút tự trọng. Họ phải liên tục biện hộ cho hành vi của mình, và đồng thời quảng bá những “lợi ích” của rượu bia bằng những lập luận nghe có vẻ hợp lý: giảm căng thẳng, dễ giao tiếp, giúp ngủ ngon, giúp hòa nhập.

Khi một người dừng uống bằng ý chí, họ thường mang theo cảm giác mất mát, dễ cáu kỉnh và hay than vãn. Điều này vô tình củng cố niềm tin của những người uống khác rằng rượu bia thực sự có giá trị, và việc tiếp tục uống là điều hợp lý. Ngược lại, khi một người thực sự thoát khỏi sự lệ thuộc, điều họ cảm thấy không phải là mất mát, mà là nhẹ nhõm — vì không còn phải sống trong trạng thái tự lừa dối và không còn cần biện minh cho mình nữa.

Thứ trói buộc người nghiện rượu bia không phải là cồn, mà là nỗi sợ: sợ cuộc sống không rượu bia sẽ trống rỗng, sợ không chịu nổi căng thẳng, sợ mình sẽ khác đi. Chỉ khi dừng uống, họ mới bắt đầu nghi ngờ chính những niềm tin đó. Vì vậy, cách duy nhất để giúp họ là làm tan đi nỗi sợ, không phải bằng tranh cãi hay chỉ trích, mà bằng việc cho thấy cuộc sống khi không còn lệ thuộc: sự tỉnh táo vào buổi sáng, năng lượng ổn định, lòng tự trọng quay lại, và khả năng tận hưởng cuộc sống mà không cần chất kích thích.

Điều quan trọng là không biến người uống rượu bia — đặc biệt là những người có gia đình — thành đối tượng bị lên án đạo đức. Việc ám chỉ rằng họ cố tình phá hoại mối quan hệ hay rằng họ vô trách nhiệm chỉ làm mọi thứ tệ hơn. Quan niệm rằng người từng nghiện rượu bia là người tệ hại nhất thường xuất phát từ chính những người đã dừng uống bằng ý chí và vẫn tin rằng mình đã hy sinh một thứ gì đó. Cảm giác thiếu hụt khiến họ dễ phòng vệ và công kích.

Điều đó có thể giúp họ cảm thấy tốt hơn, nhưng lại đẩy người nghiện rượu bia sâu hơn vào cái bẫy. Khi bị dồn vào chân tường, họ càng cần đến rượu bia để trấn an. Mặc dù thái độ cứng rắn hơn của giới y học và xã hội đã khiến nhiều người nghĩ đến việc dừng uống, nó không tự động làm việc đó trở nên dễ dàng hơn. Trong nhiều trường hợp, nó còn làm tăng áp lực và nỗi sợ.

Ngày nay, nhiều người tin rằng họ muốn dừng uống vì lý do sức khỏe. Nhưng nếu sức khỏe là động lực chính, họ đã dừng từ lâu, khi những tổn hại đã rõ ràng. Lý do sâu xa hơn là: xã hội đang dần nhìn rượu bia đúng với bản chất của nó — một dạng nghiện. Thái độ của bạn đời, đồng nghiệp và môi trường xung quanh đang thay đổi. Việc cần rượu bia để “giải tỏa” không còn được xem là hiển nhiên.

Những giai đoạn bị hạn chế uống — do luật pháp, công việc hay hoàn cảnh cá nhân — thường bị hiểu nhầm là cơ hội để “cai bớt”. Thực tế, chúng chỉ tạo ra sự kiêng khem bắt buộc. Trong thời gian đó, người nghiện không chỉ phải chịu đựng cảm giác thiếu hụt, mà còn sống trong sự chờ đợi “phần thưởng”. Khi cơ hội quay lại, rượu bia được nâng lên thành thứ vô cùng quý giá.

Sự kiêng khem không làm giảm sự lệ thuộc. Nó chỉ khiến rượu bia trở nên quan trọng hơn trong tâm trí. Niềm tin rằng rượu là thứ cần thiết càng được khắc sâu. Tác động này đặc biệt nguy hiểm với người trẻ. Họ được tiếp xúc với rượu bia từ rất sớm, được dạy rằng đó là chỗ dựa tinh thần, rồi đến giai đoạn áp lực nhất của cuộc đời lại bị yêu cầu từ bỏ nó.

Nhiều người không vượt qua được, và mang mặc cảm tội lỗi trong nhiều năm — không phải vì họ yếu kém, mà vì họ đã bị dẫn dắt sai. Một số khác tạm dừng được, rồi tự nhủ rằng chỉ là “tạm thời”. Khi áp lực qua đi, cảm giác an toàn quay lại, cơ chế cũ lập tức kích hoạt. Một phần sự tẩy não vẫn còn nguyên. Và rất nhanh, họ lại cầm ly rượu quen thuộc với suy nghĩ “chỉ một chút thôi”.

Nhưng chỉ cần thế là đủ để cơn thèm cũ sống lại. Ngay cả khi việc tái nghiện chưa xảy ra ngay, cảm giác trống rỗng và thất vọng sau đó là điều không tránh khỏi. Thật mâu thuẫn khi xã hội dễ cảm thông với người nghiện các chất khác, nhưng lại trách móc người nghiện rượu bia. Thái độ đúng đắn không phải là lên án, mà là hiểu rằng họ không uống vì họ muốn, mà vì họ tin rằng mình cần phải uống.

Họ đã chịu đựng sự dày vò về tinh thần và thể chất trong nhiều năm. Không có gì để ghen tị ở đó.
Họ không cần bị kết án. Họ cần được nhìn thấy sự thật.