Một “thói quen xã hội”?

Sức khỏe tinh thần và khả năng vận hành đời sống là những lý do chính khiến người ta muốn dừng chơi game — và cũng là những lý do khiến họ nên dừng. Không cần đợi các nghiên cứu hay thuật ngữ khoa học xác nhận rằng game có thể gây nghiện và làm xói mòn đời sống. Bất kỳ ai từng bị cuốn vào một hệ thống game tự duy trì đều nhận ra rất sớm rằng nó có thể đi quá đà. Cơ thể và tâm trí con người phản hồi ngay từ những lần đầu: sự bồn chồn khi không chơi, sự ám ảnh khi chơi, và sự trống rỗng sau đó.

Lý do duy nhất khiến người ta mắc kẹt là vì các hệ thống game hiện đại trùng khớp hoàn hảo với các cơ chế học tập và tìm kiếm phần thưởng của con người. Game có sẵn liên tục, được thiết kế để luôn “có việc để làm”, luôn có mục tiêu kế tiếp, luôn có phần thưởng kế tiếp. Trước đây, khi trò chơi mang tính hữu hạn, có điểm kết thúc rõ ràng, và đòi hỏi nỗ lực xã hội hoặc vật lý cụ thể, người ta còn có thể coi đó là giải trí. Ngày nay, với các hệ thống duy trì bằng vòng lặp kích thích – phần thưởng, khái niệm đó đã thay đổi.

Ngay cả những người chơi lâu năm cũng phải thừa nhận rằng nhiều game hiện nay là kích thích siêu thường. Chúng không chỉ là trò chơi, mà là môi trường. Đã có một thời, việc giải trí gắn liền với giao tiếp, vận động, hoặc sáng tạo bên ngoài chính nó. Giờ đây, nhiều người trưởng thành bắt đầu cảm thấy mình “không cần gì khác”: không cần gặp gỡ, không cần thử thách ngoài đời, không cần xây dựng điều gì không nằm trong game. Nhận dạng “tôi là người chơi” dần thay thế các vai trò khác.

Chính vì thấy được những hệ quả đó, người nghiện game bắt đầu liên kết với nhau trên các diễn đàn, nhóm trực tuyến. Họ chia sẻ trải nghiệm, bàn chiến lược, tìm “cách chơi lành mạnh hơn”. Người trưởng thành không muốn phụ thuộc vào một hệ thống. Và nhờ sự lan rộng của mạng xã hội, ngày càng nhiều người nghiêm túc cân nhắc việc rời khỏi vòng lặp game. Ngày càng có nhiều tiếng nói thừa nhận rằng việc chơi không còn “vui” theo nghĩa mà họ từng tin.

Một xu hướng rõ rệt là sự nhấn mạnh vào khía cạnh phản xã hội của nghiện game. Những ngày khoe khoang thành tích, giờ chơi, hay “cày xuyên đêm” đang dần được thay thế bằng nhận thức về sự lệ thuộc. Thứ từng được xem là giải trí trở thành một nghĩa vụ tinh thần: phải đăng nhập, phải hoàn thành, phải theo kịp.

Lý do duy nhất khiến nhiều người tiếp tục chơi, dù đã hiểu rõ, là vì họ chưa từng dừng được hoặc vì họ sợ. Từ đó nảy sinh hàng loạt chiến lược thay thế: chơi có kiểm soát, giảm dần, quản lý thời gian, đổi sang game “nhẹ”, chỉ chơi cuối tuần, chỉ chơi với bạn bè. Một số người coi những thất bại là “lùi để tiến”, và tự an ủi rằng mình đang học cách cân bằng. Nhưng tất cả những cách đó đều dựa trên cùng một giả định sai: rằng game mang lại một thứ gì đó thiết yếu, và vấn đề chỉ là liều lượng.

Khi đã bước vào con đường này, người ta bắt đầu tự thiết kế quy tắc cho bản thân, theo dõi giờ chơi, đặt báo thức, lập kế hoạch. Họ có thể tạm thời giảm bớt mức chơi, và điều đó đôi khi tạo cảm giác tiến bộ. Nhưng cái giá phải trả là sự ám ảnh liên tục. Trò chơi có thể tắt, nhưng ham muốn thì không. Phần lớn điều kiện hóa nhận thức vẫn còn nguyên vẹn.

Nhiều cộng đồng “chơi ít lại” hoặc “chơi có trách nhiệm” thực chất đẩy người tham gia vào một cuộc đấu ý chí kéo dài. Việc đếm ngày, đếm giờ, và so sánh bản thân với người khác làm xói mòn sự bình thản. Khi ai đó trượt ngã, hiệu ứng dây chuyền xảy ra: những người khác nhận ra mình không đơn độc. Những nỗ lực đó không hoàn toàn vô ích, nhưng chúng duy trì vòng lặp tự hành hạ: tắt máy nhưng không tắt được nhu cầu.

Phương pháp được trình bày trong cuốn sách này đi theo hướng ngược lại. Nó không yêu cầu bạn quản lý hay kiềm chế. Nó nhắm thẳng vào niềm tin tạo ra ham muốn, làm cho ham muốn sụp đổ trước khi việc “dừng” trở thành vấn đề. Khi nhu cầu không còn, việc không chơi không phải là hy sinh, cũng không phải là thử thách.

Mỗi ngày, có thêm những người rời khỏi vòng lặp đó. Và những người còn mắc kẹt thường bàng hoàng nhận ra rằng họ ở lại không phải vì game quá quý giá, mà vì họ vẫn tin rằng mình sẽ mất thứ gì đó nếu rời đi.

ĐỪNG ĐỂ ẢO TƯỞNG ĐÓ GIỮ BẠN Ở LẠI.