Việc dừng chơi game có khó hơn đối với tôi không?

Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc một người thấy dễ hay khó khi dừng chơi game. Mỗi người có tính cách khác nhau, nghề nghiệp khác nhau, hoàn cảnh cá nhân và thời điểm khác nhau. Một số môi trường sống hoặc công việc có thể khiến việc dừng chơi game có vẻ khó hơn, nhưng khi lớp điều kiện hóa nhận thức đã được tháo gỡ, thì những khác biệt đó không còn mang tính quyết định. Hãy xem một vài trường hợp điển hình.

Đôi khi, việc dừng chơi game trở nên khó hơn đối với những người làm các công việc trí óc căng thẳng. Người ta thường nghĩ rằng những người có hiểu biết cao, hoặc làm trong các ngành đòi hỏi tư duy nghiêm túc, sẽ dừng chơi game dễ hơn vì họ “biết rõ tác hại”. Quả thật, điều đó tạo ra nhiều lý do mạnh mẽ hơn để dừng lại, nhưng nó không khiến quá trình đó dễ hơn nếu các ảo tưởng cốt lõi vẫn còn. Nguyên nhân thường là:

1. Nhận thức thường trực về áp lực, hiệu suất hay “lãng phí thời gian” tạo ra lo âu — và lo âu là một trong những trạng thái mà người nghiện tin rằng mình cần game để giải tỏa.
2. Công việc căng thẳng khiến họ không có không gian tinh thần để đối diện với cảm giác thiếu hụt do việc không chơi game gây ra.
3. Họ còn chịu thêm áp lực vì cảm giác tội lỗi: “Mình biết rõ mà vẫn chơi”, “mình đáng lẽ phải làm gương”. Chính áp lực đó lại làm tăng cảm giác thiếu thốn.

Sau một ngày làm việc mệt mỏi, khi sự căng thẳng tạm thời giảm đi sau một phiên chơi game, não bộ gán nhầm sự nhẹ nhõm đó cho game. Do mối liên tưởng sai lầm này, game được “ghi công” cho toàn bộ quá trình hồi phục, và đột nhiên trở nên cực kỳ quan trọng khi bạn dừng chơi và bắt đầu cảm thấy trống trải. Đây là một dạng nghiện hình thành trong hoàn cảnh, và nó có thể xảy ra ở bất kỳ tình huống nào mà người ta buộc phải kiêng game trong một thời gian.

Với phương pháp ý chí, người ta cảm thấy khốn khổ vì tin rằng mình đang bị tước đi một chỗ dựa tinh thần, và không còn “xứng đáng” với sự thư giãn hay nghỉ ngơi nữa. Cảm giác phải từ bỏ ngày càng nặng. Nhưng nếu bạn tháo bỏ được lớp tẩy não đó, thì sự nghỉ ngơi, buồn ngủ, hay thư giãn sau giờ làm vẫn xảy ra bình thường — ngay cả khi tâm trí còn đang phản ứng vì quen dựa vào game.

Một hoàn cảnh khác dễ dẫn đến tái nghiện là sự chán chường, đặc biệt khi đi kèm áp lực tinh thần. Sinh viên, người làm công việc vừa đơn điệu vừa căng thẳng, hoặc những ai thường xuyên ở một mình là những ví dụ phổ biến. Khi dùng ý chí, họ rơi vào vòng lặp tự than vãn trong những khoảng thời gian trống: cứ nghĩ mãi về thứ mình “đã mất”. Và chính sự than vãn đó lại làm cảm giác trống rỗng nặng thêm. Điều này không phải vì thiếu game, mà vì chưa tháo gỡ được niềm tin rằng game từng mang lại điều gì đó giá trị.

Đừng lo lắng khi bạn liên tục bị nhắc rằng mình đã dừng chơi game. Hãy sử dụng những khoảnh khắc đó để nhận ra thực tế: bạn đang loại bỏ một hệ thống đã âm thầm bào mòn mình trong nhiều năm.

Nếu tâm thế đúng, những cảm giác khó chịu này không phải là gánh nặng, mà là những khoảnh khắc rõ ràng cho thấy cơ chế cũ đang tan rã. Bất kỳ người nghiện nào — không phân biệt tuổi tác, trí thông minh, giới tính hay nghề nghiệp — đều có thể thấy việc dừng chơi game là dễ dàng, miễn là họ không phá vỡ logic của cuốn sách bằng các ngoại lệ hay thỏa hiệp ngầm.

Những lý do chủ yếu dẫn đến thất bại

Có hai nguyên nhân chính.

Nguyên nhân thứ nhất là các kích thích bên ngoài: quảng cáo game, mạng xã hội, bạn bè bàn tán, livestream, hoặc đơn giản là nhìn thấy người khác đang chơi. Cảm giác yếu lòng thoáng qua, hoặc cảm giác “thiệt thòi” khi thấy người khác đang tận hưởng, là điều thường gặp. Trong những khoảnh khắc đó, hãy nhắc rõ với bản thân rằng không có cái gọi là “chơi một ván cho đỡ thèm”. Chính suy nghĩ đó là phần còn sót lại của sự điều kiện hóa. Thực tế là bạn đã thoát khỏi vòng lặp này, còn người đang chơi thì chưa.

Nguyên nhân thứ hai là một ngày tồi tệ. Hãy làm rõ điều này ngay từ đầu: dù bạn có nghiện hay không, cuộc sống vẫn có ngày tốt ngày xấu. Không có trạng thái ổn định vĩnh viễn. Vấn đề của phương pháp ý chí là khi gặp một ngày không như ý, người ta lập tức tiếc nuối game, và chính sự tiếc nuối đó làm mọi thứ nặng nề hơn. Người không nghiện game không cần game để đối phó với áp lực; họ vẫn có ngày tồi, nhưng không tự hành hạ mình bằng việc tin rằng một hệ thống ảo có thể cứu vãn điều đó.

Nếu bạn có một ngày không tốt trong giai đoạn này, hãy chấp nhận nó. Những ngày như vậy đã tồn tại khi bạn còn nghiện, nếu không bạn đã chẳng cần dừng lại. Thay vì tiếc nuối, hãy nhận ra điều đơn giản: chơi game cũng không làm ngày đó biến mất.

Khi còn nghiện, bạn buộc phải làm ngơ trước các mặt tiêu cực của game. Người nghiện hiếm khi thừa nhận mình đang rối loạn nhận thức; họ chỉ nói rằng mình “hơi mệt” hay “xuống tinh thần”. Và trớ trêu là khi dừng lại, mọi khó chịu trong cuộc sống lại bị đổ cho việc “không chơi game nữa”.

Nếu công việc khiến bạn căng thẳng, ý nghĩ “lúc này mà chơi game thì tốt biết mấy” sẽ xuất hiện. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng game không giải quyết vấn đề, và sự u ám chỉ đến từ việc bạn tin rằng mình đang bị tước đoạt thứ gì đó quý giá. Bạn biết mình đã đưa ra quyết định đúng khi dừng chơi game, vậy không có lý do gì để trừng phạt bản thân bằng cách nghi ngờ quyết định đó.

Điều cần thiết không phải là cố gắng “giữ tinh thần tích cực”, mà là không tự dựng lên bi kịch từ một thứ vốn dĩ chẳng mang lại lợi ích gì ngay từ đầu.