Thời gian

Thông thường, khi người nghiện cố gắng dừng cờ bạc, lý do họ đưa ra xoay quanh tiền bạc, đạo đức, tôn giáo, hoặc cảm giác xấu hổ vì sợ bị người thân hay bạn đời đánh giá. Một phần của cơ chế tẩy não nằm ở sự nô dịch tuyệt đối mà cờ bạc gây ra. Con người đã phải đấu tranh rất lâu để xóa bỏ chế độ nô lệ, nhưng người nghiện lại tự nguyện áp đặt một hình thức nô lệ tinh vi lên chính mình. Trớ trêu ở chỗ, trong những lúc được “thoải mái” chơi, họ lại âm thầm ước mình chưa từng dính vào nó. Chỉ khi gồng mình dừng lại, hoặc bị ép dừng, cờ bạc mới đột ngột trở nên “quý giá” trong mắt họ.

Cần nhắc lại nhiều lần: sự tẩy não chính là yếu tố khiến việc dừng cờ bạc trở nên khó khăn. Vì vậy, càng tháo gỡ những định kiến sai lầm sớm bao nhiêu, con đường thoát ra càng nhẹ nhàng bấy nhiêu. Những người đã chơi cờ bạc lâu nhưng không tin rằng nó ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần — chẳng hạn như làm suy giảm khả năng tập trung, gia tăng lo âu, bào mòn kiểm soát xung động — và cũng không cảm thấy giằng xé nội tâm rõ rệt, thường là những người còn trẻ, chưa gánh nhiều trách nhiệm, hoặc chỉ chơi rải rác theo từng giai đoạn. Họ chưa nhận được phản hồi đủ mạnh từ cơ thể và tâm trí để buộc phải nhìn thẳng vào vấn đề.

Với người trẻ, nói về đạo đức hay hậu quả dài hạn thường không đủ sức nặng. Một cách tiếp cận khác hiệu quả hơn là đặt câu hỏi: “Bạn có bao giờ nghĩ đến thời gian mình đã dành cho cờ bạc chưa?” Khi nói đến tiền hay danh tiếng, họ dễ bào chữa. Nhưng khi nói đến thời gian — tài sản mà ai cũng đang thiếu — nhiều người bắt đầu chững lại. Họ có thể đáp: “Có bao nhiêu đâu. Chỉ vài tiếng mỗi tuần, đó là thú vui của tôi mà.”

Hãy thử nhìn thẳng vào phép tính đơn giản này. Giả sử bạn dành trung bình nửa tiếng mỗi ngày cho cờ bạc — tính cả thời gian trước đó để nghĩ đến, và sau đó để hồi hộp, tiếc nuối, hoặc tìm cách gỡ. Cứ hai tuần, bạn đã tiêu tốn gần một ngày làm việc trọn vẹn. Và đó là con số khiêm tốn. Nếu kéo dài trong nhiều năm, thậm chí cả đời, bạn sẽ đánh mất bao nhiêu thời gian? Trong khoảng thời gian ấy, bạn đã làm gì? Xây dựng kỹ năng, mối quan hệ, hay sự bình yên nội tâm? Không — những ván cược không hề quan tâm bạn là ai hay bạn đã hi sinh bao nhiêu cho chúng. Bạn chỉ đang đổi thời gian sống của mình lấy sự bất an và lệ thuộc.

Hiển nhiên, người nghiện — nhất là người trẻ — hiếm khi nghĩ mình sẽ “chơi cả đời”. Đôi khi họ nhẩm thử số giờ đã mất trong một tuần, và chỉ cần vậy cũng đủ gây sốc. Ít hơn nữa là những người tính đến con số trong một năm. Còn cả đời người thì hầu như không ai dám nhìn tới.

Hãy tự hỏi: vì sao bạn lại thờ ơ đến vậy? Vì sao trong những quyết định khác của cuộc sống, bạn cân nhắc rất kỹ, nhưng lại thờ ơ trước cái giá khổng lồ mà cờ bạc đang âm thầm lấy đi — không chỉ là tiền, mà là thời gian và sự an yên?

Mọi quyết định khác trong đời thường là kết quả của việc cân nhắc lợi và hại để đi đến một lựa chọn hợp lý. Có thể sai, nhưng ít nhất là có suy luận. Riêng với cờ bạc, nếu bạn thực sự đặt lên bàn cân lợi–hại một cách trung thực, câu trả lời luôn hiện ra rất rõ: không có lý do hợp lý nào để tiếp tục. Thế nhưng người nghiện vẫn tiếp tục, không phải vì họ muốn, mà vì họ không thể dừng. Họ bị thôi thúc phải chơi, phải tự thuyết phục mình rằng “chơi có trách nhiệm”, “chỉ giải trí”, “biết điểm dừng”, rồi làm ngơ trước những vấn đề ngày càng chồng chất.

Tình hình này không đứng yên. Nó xấu đi theo cấp số nhân. Cờ bạc ngày càng được bàn đến công khai hơn, hậu quả của nó ngày càng được nhận diện rõ hơn. Những gì trước đây còn có thể che giấu dưới danh nghĩa “giải trí” hay “xả stress” dần dần sẽ bị soi chiếu. Người nghiện không còn dễ dàng viện cớ công việc bận rộn hay nhu cầu thư giãn để giải thích những giờ phút biến mất. Khi mệt mỏi và kiệt quệ đã chồng chất, cảm giác xấu hổ lại càng đẩy họ sâu hơn vào vòng lặp.

Điều nghịch lý là nhiều người sẵn sàng bỏ tiền và công sức để cải thiện cơ thể, tinh thần, tìm đủ mọi phương pháp để “tăng hiệu suất”, trong khi họ vẫn duy trì một hành vi đang trực tiếp phá hoại các cơ chế cân bằng tự nhiên của não bộ. Nguyên nhân là họ vẫn nhìn vấn đề từ góc nhìn của người nghiện.

Hãy nhìn thẳng: cờ bạc không phải là một thú vui trung tính. Nó là một chuỗi phản ứng khép kín, một sợi xích tự siết chặt theo thời gian. Nếu không phá vỡ vòng lặp này, bạn sẽ tiếp tục là người nghiện trong phần đời còn lại. Hãy thử ước lượng lượng thời gian bạn nghĩ mình sẽ còn dành cho cờ bạc nếu không thay đổi — con số có thể khác nhau, nhưng chắc chắn là rất lớn.

Nếu điều này vẫn khó chấp nhận, thì đó chính là sự tẩy não đang hoạt động. Chỉ cần nghĩ đến lượng thời gian bạn đã có thể tiết kiệm được nếu ngay từ đầu không bước vào vòng lặp ấy, sự thật sẽ tự bộc lộ.