Cẩn thận với việc cắt giảm

Nhiều người nghiện cờ bạc tìm đến việc cắt giảm như một bước đệm để dừng hẳn, hoặc như một cách “kiểm soát” con tiểu quỷ trong đầu. Không ít người còn được khuyên nên đánh ít lại, chơi thưa hơn, hoặc “đánh cho có chừng mực” để tinh thần ổn định hơn. Việc dùng cắt giảm như một bước đệm để thoát nghiện là một sai lầm nghiêm trọng. Chính những nỗ lực cắt giảm này khiến nhiều người mắc kẹt với cờ bạc suốt phần đời còn lại. Thông thường, cắt giảm xuất hiện sau khi các lần dừng hoàn toàn đã thất bại. Sau vài giờ hoặc vài ngày kiêng khem, người nghiện sẽ bắt đầu tự nhủ những câu kiểu như:

“Không chịu nổi cảm giác đi ngủ mà không đặt cược, nên từ giờ mình chỉ chơi bốn ngày một lần. Nếu giữ được nhịp này, mình có thể giữ nguyên hoặc giảm thêm.”

Một loạt hệ quả xấu gần như chắc chắn sẽ xảy ra.

Thứ nhất, họ bị kẹt ở trạng thái tồi tệ nhất: vẫn là con nghiện, và con quỷ không chỉ sống trong cơ thể mà còn được giữ nguyên vẹn trong tâm trí.

Thứ hai, họ bắt đầu mong cho thời gian trôi thật nhanh để đến lần được chơi tiếp theo.

Thứ ba, trước khi cắt giảm, bất cứ khi nào muốn đặt cược, họ có thể chơi để tạm xoa dịu cơn thiếu hụt. Giờ đây, ngoài những căng thẳng thông thường của cuộc sống, họ còn tự tạo ra cơn vật vã kéo dài trong phần lớn thời gian sống. Điều này làm mức độ khổ sở tăng lên đáng kể.

Thứ tư, trong lúc chơi, họ hầu như không còn tận hưởng gì. Mọi thứ diễn ra một cách máy móc. Lần chơi duy nhất mang cảm giác “đã” là lần sau khi phải nhịn trong một thời gian dài. Khi họ kéo dài thêm thời gian chờ đợi giữa các lần chơi, mỗi lần đó lại có vẻ “kích thích” hơn. Thời gian chịu đựng càng lâu, cảm giác giải tỏa càng mạnh. Nhưng cái gọi là “kích thích” này không nằm ở bản thân ván cược, mà nằm ở việc chấm dứt trạng thái bồn chồn và thiếu hụt. Cảm giác đó càng mạnh khi sự chịu đựng kéo dài, dù thiếu hụt là về sinh lý hay tinh thần.

Khó khăn chính trong việc dừng cờ bạc không nằm ở phần lệ thuộc thần kinh. Phần này xử lý khá dễ. Người nghiện có thể ngừng chơi trong nhiều hoàn cảnh khác nhau: khi có việc gia đình, công việc bận rộn, hay khi xảy ra biến cố. Họ có thể không chơi mười ngày liền mà không gặp vấn đề gì. Nhưng nếu phải không chơi mười ngày trong khi hoàn toàn có thể chơi, họ sẽ cảm thấy phát điên.

Nhiều người nghiện có thể đi ngang sòng bài, ứng dụng cá cược, hay lời mời gọi đặt cược mà vẫn kiềm chế được trong một số tình huống. Họ cũng có thể không chơi khi ở nhà người khác, khi có khách, hoặc khi hoàn cảnh không cho phép. Thậm chí ở những nơi đầy cám dỗ, hiếm khi xảy ra cảnh hỗn loạn. Trớ trêu thay, người nghiện lại cảm thấy dễ chịu hơn khi có một rào cản bên ngoài nói rằng họ không được chơi. Những người muốn bỏ còn có một niềm vui thầm kín khi trải qua thời gian dài không đánh, vì điều đó nuôi dưỡng hy vọng rằng có lẽ một ngày nào đó họ sẽ không còn muốn chơi nữa.

Vấn đề thực sự không phải là sự thiếu vắng ván cược, mà là sự tẩy não: ảo tưởng rằng cờ bạc là chỗ dựa, là phần thưởng, và rằng cuộc sống sẽ không còn trọn vẹn nếu thiếu nó. Việc cắt giảm chỉ làm tăng cảm giác bất an và khổ sở, đồng thời thuyết phục người nghiện rằng thứ quý giá nhất trên đời chính là ván cược tiếp theo mà họ đang chờ đợi, rằng nếu không có nó họ sẽ không bao giờ hạnh phúc trở lại.

Thật nghịch lý. Người nghiện tin rằng chơi ít lại thì sẽ bớt muốn chơi. Trên thực tế, họ chỉ kéo dài thời gian chịu đựng cơn thiếu hụt, và vì thế cảm giác giải tỏa khi được chơi lại càng được tô vẽ như “đã” hơn. Dần dần, họ nhận ra những ván cược quen thuộc không còn mang lại cảm giác mạnh như trước. Nhưng điều đó không ngăn họ tiếp tục. Nếu một trò chơi hay một kèo cược thực sự “hay”, thì không ai chỉ chơi đúng một lần.

Nghe có vẻ khó tin, nhưng hãy nhìn vào khoảnh khắc khó chịu nhất của sự tự chủ: chờ đợi bốn ngày rồi mới được chơi. Vậy khoảnh khắc “đáng giá” nhất trong chu kỳ bốn ngày đó là gì? Chính là lúc đặt cược sau bốn ngày chờ đợi. Vậy rốt cuộc người nghiện chơi vì “thích”, hay vì cần chấm dứt trạng thái thiếu hụt kèm theo ảo tưởng rằng mình có quyền được giải tỏa?

Việc gỡ bỏ sự tẩy não là điều then chốt để làm sụp đổ mọi ảo tưởng về cờ bạc, trước khi người nghiện thực sự dừng hẳn. Nếu vẫn còn tin rằng mình “thích” chơi, thì không cách nào có thể đóng cánh cửa đó lại mà không tái nghiện. Khi nhìn vào lịch sử đặt cược, các kèo quen thuộc hay “món tủ”, hãy tự hỏi: điều này có gì đáng tự hào? Nếu chỉ một vài kèo nhất định là “hợp gu”, vậy tại sao phải chơi những kèo khác? Vì thói quen? Vậy tại sao lại tiếp tục làm rối loạn bộ não của mình? Sau một tháng, chẳng có gì thay đổi cả, vậy tại sao một ván cược lại được coi là đặc biệt?

Người nghiện có thể tự kiểm chứng điều này. Hãy nhớ lại một kèo “đỉnh” của tháng trước và so sánh cảm giác khi chơi lại nó sau một tháng không đụng đến cờ bạc. Cảm giác gần như không khác. Điều khiến nó có vẻ khác biệt thường là trạng thái tâm lý bên ngoài, như sau một thất bại xã hội hay một áp lực nào đó. Lý do là vì người nghiện không bao giờ thực sự cảm thấy ổn nếu con tiểu quỷ bên trong vẫn chưa được thỏa mãn.

Vậy sự “thỏa mãn” nằm ở đâu? Đơn giản là ở chỗ: nếu không được giải tỏa cơn thiếu hụt, họ sẽ khổ sở. Sự khác biệt giữa chơi và không chơi, trong cảm nhận của họ, là sự khác biệt giữa dễ chịu và khó chịu. Đó là lý do cờ bạc có vẻ “tốt”. Những người vừa thức dậy đã vội tìm kèo cược đều cảm thấy khổ sở, dù họ có chơi hay không.

Cắt giảm không chỉ không hiệu quả, mà còn là một hình thức tra tấn tinh thần. Nó không hiệu quả vì người nghiện hy vọng rằng bằng cách tạo thói quen chơi ít dần, họ sẽ bớt thèm. Nhưng đây không phải là thói quen, mà là nghiện. Bản chất của nghiện là muốn nhiều hơn, không phải ít hơn. Do đó, để duy trì cắt giảm, người nghiện phải dùng ý chí và kỷ luật suốt đời. Cắt giảm đồng nghĩa với ý chí vĩnh viễn. Trong khi đó, việc chấm dứt hoàn toàn lại dễ dàng và ít đau đớn hơn rất nhiều. Hàng chục nghìn trường hợp cắt giảm đã thất bại là bằng chứng rõ ràng.

Vấn đề không nằm ở dopamine, mà ở niềm tin sai lầm rằng cờ bạc mang lại khoái lạc. Niềm tin này được gieo vào trước khi nghiện, rồi được chính sự nghiện củng cố. Cắt giảm chỉ làm niềm tin đó thêm vững chắc, cho đến khi cờ bạc chi phối toàn bộ cuộc sống và thuyết phục người nghiện rằng thứ quý giá nhất của họ chính là sự lệ thuộc ấy.

Một số rất ít trường hợp thành công có trải qua giai đoạn cắt giảm ngắn, rồi dừng hẳn. Nhưng họ dừng bất chấp việc cắt giảm, chứ không phải nhờ vào nó. Thứ mà cắt giảm thực sự mang lại chỉ là kéo dài đau khổ, làm người nghiện kiệt quệ và tin chắc rằng mình bị mắc kẹt suốt đời. Niềm tin đó thường đủ mạnh để kéo họ quay lại cờ bạc, ít nhất là thêm một lần nữa trước khi thử lại.

Tuy nhiên, cắt giảm cũng vô tình phơi bày một sự thật: cờ bạc tự thân không có gì hấp dẫn. Nó chỉ trở nên “đáng giá” khi người nghiện phải chịu đựng cơn thiếu hụt đủ lâu. Vì vậy, các khả năng thực tế chỉ có thể là:

Một là, cắt giảm suốt đời và chịu đựng sự tra tấn do chính mình tạo ra, điều không thể duy trì. Hai là, tiếp tục hành hạ bản thân vô thời hạn, điều hoàn toàn vô nghĩa. Ba là, chấm dứt hoàn toàn ảo tưởng về cờ bạc.

Cắt giảm cũng cho thấy một điều khác: không tồn tại cái gọi là “chơi thỉnh thoảng”. Cờ bạc là một chuỗi phản ứng sẽ kéo dài suốt đời, trừ khi chuỗi đó bị phá vỡ từ gốc.

Hãy ghi nhớ: càng cố cai bằng ý chí, càng không thể thoát.