Jekyll và Hyde – Một màn tự lừa hoàn hảo

(Cho ai chưa biết về tác phẩm "Bác sĩ Jekyll và ông Hyde": Truyện kể về một bác sĩ danh tiếng (Jekyll) phát triển một loại thuốc để tách biệt phần thiện và phần ác trong mình, tạo ra bản thể thứ hai (Hyde) - một kẻ độc ác, tàn bạo, thỏa sức làm những điều xấu xa. Ban đầu Jekyll kiểm soát được sự biến đổi, nhưng dần dần Hyde chiếm ưu thế, tự biến hình và phạm tội giết người, khiến Jekyll tuyệt vọng tìm cách ngăn chặn, cuối cùng phải tự sát để kết thúc sự tồn tại của Hyde, thú tội bằng bức thư cuối cùng.)

Ảo tưởng này thường được nuôi dưỡng bởi những người nghiện đang cố dừng cờ bạc chỉ bằng ý chí. Họ phải thực hiện những cú nhào lộn tinh thần và rồi sống trong một lối phân thân kiểu “Jekyll và Hyde”: “Tôi là người hai mặt. Một mặt là con người bình thường, có trách nhiệm; mặt kia là kẻ chỉ xuất hiện khi tôi đánh bạc.” Không có gì sai lầm hơn thế. “Máng trượt nước” cờ bạc trong não bộ, cùng những thay đổi thần kinh do lặp đi lặp lại, sẽ dần lấn át phần còn lại của cuộc sống. Sớm hay muộn, Hyde cũng sẽ giành quyền kiểm soát Jekyll.

Nếu bạn còn đánh bạc, bạn đang tự huấn luyện não mình trở thành một kẻ săn kích thích: luôn cần “một kèo nữa”, “một ván nữa”, “một cơ hội gỡ lại”. Khi mức dopamine giảm dù chỉ một chút, tâm trí lập tức đòi hỏi một lựa chọn rủi ro hơn, nhanh hơn, mạnh hơn. Bạn có thể dành hàng giờ để tìm đúng trận đấu, đúng tỷ lệ, đúng thời điểm vào lệnh, tất cả chỉ để “tối ưu hóa cảm giác”. Dần dần, bạn khao khát chính những tín hiệu đó—ứng dụng, trang web, âm thanh thông báo—hơn bất kỳ niềm vui nào ngoài đời thực. Cuộc sống thật, với nhịp điệu chậm và không chắc chắn, không thể cạnh tranh nổi. Những liên kết thần kinh hình thành sớm và lặp lại nhiều lần rất bền vững; vì thế, việc làm khô những “máng trượt” này và tạo kết nối mới cần thời gian. Điều đó không có nghĩa là dừng cờ bạc khó; chỉ là não cần thời gian để thôi bị kích hoạt tự động.

Mỗi lần bạn trượt xuống “máng trượt nước” cờ bạc, bạn lại bôi trơn nó thêm. Cũng như mùi bánh mì nóng có thể khiến bạn móc ví, các tín hiệu liên quan đến cờ bạc luôn bật sẵn trong não và cờ bạc thì luôn mở cửa 24/7. Bất kỳ kích thích nào—áp lực, buồn chán, hy vọng mong manh—đều kích hoạt mạch tưởng thưởng, hứa hẹn “cảm giác hồi hộp”. Nhưng đó không phải là giá trị hay lợi ích thực sự. Tế bào thần kinh chỉ việc củng cố liên kết bằng cách nối chặt hơn, để lần sau phản ứng nhanh hơn. Bạn càng đánh, các kết nối càng vững. Rốt cuộc, bạn cần những kèo “nặng đô” hơn, nhịp nhanh hơn, hoặc một cái kết “hoàn hảo” để xoa dịu cảm giác thiếu hụt.

Giống như mọi chứng nghiện—dù là chất hay hành vi—não bộ sẽ dần dung nạp. “Liều” cũ không còn đủ. Ngay khi một phiên kết thúc, cơn thèm đã khởi phát trở lại, và sự đói khát này hiếm khi được thỏa mãn. Việc leo thang là tất yếu: cược cao hơn, rủi ro lớn hơn, tần suất dày hơn, chỉ để vắt thêm chút dopamine. Tuy vậy, người nghiện vẫn bị giới hạn bởi hai thứ rất thực:

Tiền bạc: Không ai có nguồn lực vô hạn để nuôi một thói quen đốt tiền. Sức khỏe: Não và cơ thể có ngưỡng chịu đựng. Những đợt kích thích liên tục buộc hệ thống phải tự “hãm” lại, kéo theo mệt mỏi, trống rỗng và bất an.

Khi “con tiểu quỷ” rời đi, cảm giác bất an nền tảng đó chấm dứt. Sự tự tin và lòng tự trọng dần trở lại, cùng cảm giác mình đang kiểm soát cuộc đời—một nền tảng để giải quyết những vấn đề khác. Đây là lợi thế chung của việc thoát khỏi bất kỳ chứng nghiện nào.

Ảo tưởng “Jekyll và Hyde” chỉ là một thủ đoạn khác của sự tẩy não. Nó khiến việc dừng cờ bạc có vẻ khó khăn hơn vì người ta cố lấp một khoảng trống vốn không thể lấp. Kết quả là nhiều người tìm sang những “chỗ dựa” khác—rượu, thuốc lá, hay những hành vi gây nghiện khác—để khỏa lấp cảm giác trống rỗng mà cờ bạc để lại.

Con người có xu hướng phán xét—cả bản thân lẫn người khác. Bạn có thật sự tin rằng mình có thể giữ một cuộc sống lành mạnh song song với một “thế giới riêng” của cờ bạc? Bạn có muốn sống trong sự so sánh liên miên giữa thực tại và những kịch bản được nhà cái thiết kế để kích thích? Không có cuộc sống thật nào cạnh tranh được với một hệ thống được tối ưu hóa để giữ bạn ở lại, lặp lại, và trả giá.