Tránh những “phần thưởng” ảo

Nhiều người nghiện cố cai cờ bạc bằng ý chí thường tự tạo ra các “phần thưởng” để khích lệ bản thân. Hình thức quen thuộc nhất là tự hứa: nếu không đánh bạc trong một khoảng thời gian nhất định—một tháng, ba tháng—thì sẽ tự thưởng cho mình một thứ gì đó. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng trên thực tế hoàn toàn phản tác dụng. Với bất kỳ người nghiện nào còn chút lòng tự trọng, việc tiếp tục đánh bạc mỗi ngày còn dễ chịu hơn là phải tự “thưởng” theo cách đó. Cách làm này gieo nghi ngờ ngay từ đầu: họ không chỉ phải “nhịn” trong một khoảng thời gian dài, mà còn không chắc liệu mình có thực sự tận hưởng cuộc sống không có cờ bạc hay không. Chỗ dựa tinh thần duy nhất đã bị tước đi, và cảm giác hy sinh lập tức xuất hiện. Kết quả là cờ bạc trở nên quý giá hơn trong tâm trí họ.

Ta hãy nhìn thẳng vào cơ chế tâm lý: ngay cả khi bạn đạt được những thứ đó, khi sự mới mẻ qua đi, cảm giác trống rỗng sẽ quay lại; còn nếu không đạt được, bạn sẽ càng thất vọng. Trong cả hai trường hợp, cờ bạc lại xuất hiện như một lối thoát quen thuộc. Việc tái nghiện chỉ còn là vấn đề thời gian.

Gắn việc dừng cờ bạc với “phần thưởng” giả chỉ làm tăng thêm nghi ngờ. Nếu bạn không chạm được vào phần thưởng—hoặc thậm chí khi bạn đã có nó—bạn sẽ bắt đầu tự hỏi: “Liệu việc dừng cờ bạc có thực sự khiến cuộc sống của tôi tốt hơn không? Nếu tôi đã dừng mà vẫn không đạt được điều mình muốn, có phải tôi đã làm sai?” Chính những câu hỏi này nuôi dưỡng cảm giác hy sinh, và từ đó làm trầm trọng thêm cái gọi là “withdrawal”—thực chất là cảm giác trống rỗng khi mất đi cái nạng giả.

Một dạng khác của phần thưởng ảo là những “lời thề tập thể” trên mạng hay trong các nhóm. Chúng có vẻ hữu ích vì tạm thời loại bỏ được sự cám dỗ, nhưng thường thất bại vì những lý do sau:

Thứ nhất, phần thưởng vẫn là giả. Tại sao bạn lại phải dừng cờ bạc chỉ vì những người khác cũng đang làm vậy? Điều này chỉ tạo thêm áp lực và cảm giác bị ép buộc. Không ai có thể bị ép cai nghiện. Khi chưa thực sự sẵn sàng, mọi cam kết chỉ làm ham muốn mạnh hơn, biến người nghiện thành kẻ đánh bạc lén lút và phụ thuộc hơn.

Thứ hai, sự phụ thuộc lẫn nhau trong phương pháp ý chí khiến quá trình cai giống như một thời kỳ sám hối: chờ đợi cơn thèm tự biến mất. Khi một người bỏ cuộc, những người còn lại dễ dàng lấy đó làm cái cớ để dừng “chịu đựng”. Thực tế là phần lớn đã gian lận từ trước; cam kết chỉ che đậy sự thật đó.

Thứ ba, việc “chia sẻ công trạng” làm suy yếu động lực. Việc chấm dứt cờ bạc, nếu được nhìn nhận đúng, tự nó đã đủ. Nhưng khi ai cũng làm cùng lúc, cảm giác thành tựu bị chia nhỏ, và động lực nhanh chóng nguội đi.

Thứ tư, là lời hứa của các “guru”. Dừng cờ bạc giúp bạn thoát khỏi cuộc giằng co nội tâm; não bộ dần nối lại các mạch kiểm soát xung động. Nhưng điều đó không biến bạn thành người đặc biệt, không mang lại tiền bạc hay địa vị kỳ diệu. Không ai ngoài bạn quan tâm bạn có dừng cờ bạc hay không. Bạn không “yếu đuối” vì từng đánh bạc nhiều năm, cũng không “mạnh mẽ” chỉ vì tạm thời dừng lại.

Những “phần thưởng” này không tạo ra khác biệt tích cực nào. Chúng chỉ đổ thêm dầu vào ngọn lửa của sự tẩy não. Thay vì vậy, cần nhìn thẳng vào câu hỏi cốt lõi: Tôi thực sự được gì từ cờ bạc? Tại sao tôi lại nghĩ rằng mình “cần” nó?

Hãy nhìn vào phía bên kia của cuộc giằng co và xem cờ bạc đang làm gì cho bạn. Hoàn toàn không có gì. Nó không mang lại lợi ích thực chất nào ngay từ đầu. Cái gọi là “kích thích” chỉ là sự giải tỏa tạm thời của một cảm giác thiếu hụt do chính cờ bạc tạo ra. Không có khoái cảm thật ở đó. Bạn không cần cờ bạc; bạn chỉ đang tự duy trì một vòng lặp trừng phạt.

Việc tuyên bố với người khác rằng bạn “đã bỏ cờ bạc” cũng là một dạng củng cố ảo tưởng. Nó đóng khung bạn như một người từng nghiện, chứ không phải một người đơn giản là không đánh bạc và không thiếu thốn gì.

Nhờ cậy người khác để “giữ mình” hay cố gắng gạt cờ bạc ra khỏi tâm trí đều khiến “con tiểu quỷ” mạnh hơn. Cố không nghĩ đến nó chỉ khiến nó hiện diện rõ hơn. Điều duy nhất làm nó suy yếu là nhận ra bản chất của nó: khi những suy nghĩ hay tín hiệu xuất hiện, chỉ cần thấy rõ rằng đó không phải là ham muốn thật, mà là tiếng vọng của một thói quen vô nghĩa. Khi không còn bị coi là nguồn lợi ích hay cứu cánh, chúng tự mất năng lượng và tan biến.