Giai đoạn thoát nghiện

Trong vòng tối đa vài tuần sau lần đánh bạc cuối cùng, bạn có thể trải qua cái mà nhiều người gọi là “withdrawal”. Thực chất, nó gồm hai yếu tố tách biệt, cần được phân biệt rõ ràng:

1. Cảm giác thiếu hụt dopamine: một trạng thái trống rỗng, bồn chồn, tương tự như cơn đói nhẹ; cảm giác “phải làm gì đó”, “thiếu cái gì đó”.
2. Các yếu tố kích hoạt tâm lý từ bên ngoài: quảng cáo cá cược, ứng dụng trên điện thoại, những cuộc trò chuyện về thắng–thua, những thời điểm quen thuộc như rảnh rỗi, căng thẳng, hoặc ở một mình.

Không phân biệt được hai yếu tố này là lý do chính khiến những nỗ lực dựa trên ý chí thất bại. Đó cũng là lý do nhiều người đã “ngừng” rồi lại quay lại. Cảm giác thiếu hụt dopamine không gây đau đớn thể xác, nhưng đừng xem thường nó. Giống như cơn đói: dạ dày có thể chỉ cồn cào, nhưng tâm trạng dễ trở nên cáu kỉnh. Khác biệt duy nhất là cơ thể cần thức ăn, còn không hề cần cờ bạc. Với góc nhìn đúng, cảm giác này nhẹ và nhanh chóng tan biến.

Sau vài ngày, phần thiếu hụt dopamine tự nhiên sẽ suy yếu. Vấn đề thực sự nằm ở yếu tố thứ hai: tẩy não. Người nghiện đã quen dùng cờ bạc để “xử lý” cảm xúc vào những thời điểm nhất định. Từ đó hình thành các liên tưởng kiểu như: “Mình căng thẳng thì phải đặt kèo”, hoặc “Rảnh rỗi là lúc vào ứng dụng xem tỷ lệ”. Điều này giống như việc bạn quen lái một chiếc xe mà cần gạt xi-nhan nằm bên trái; khi đổi sang xe mới, dù biết vị trí đã khác, trong một thời gian bạn vẫn vô thức gạt nhầm.

Việc dừng cờ bạc cũng vậy. Trong những ngày đầu, các tín hiệu quen thuộc sẽ xuất hiện. Ý nghĩ muốn chơi có thể lóe lên. Vì thế, việc tháo gỡ tẩy não ngay từ đầu là điều cốt yếu; nếu không, các yếu tố kích hoạt này sẽ tiếp tục tồn tại. Với cách tiếp cận bằng ý chí, người nghiện thường tin rằng mình đang hy sinh. Họ buồn bã, tiếc nuối, thụ động chờ “cơn thèm” qua đi. Điều này không làm yếu các liên kết cũ, mà còn vô tình củng cố chúng. Cách tiếp cận kiểu “tự tu luyện” cũng không khá hơn: người ta bắt đầu đòi hỏi bản thân phải hoàn toàn không có ý nghĩ thèm, và khi điều đó không xảy ra, họ thất vọng rồi bỏ cuộc.

Một yếu tố kích hoạt phổ biến là ở một mình, đặc biệt sau các sự kiện xã hội. Người đã ngừng cờ bạc bằng những phương pháp khác thường cảm thấy mình bị tước mất một chỗ dựa quen thuộc. Bạn bè nói chuyện thắng thua, khoe kèo; người nghiện thì hoặc đang nợ nần, hoặc đã tự tách khỏi vòng đó. Thứ lẽ ra là một dịp bình thường lại trở nên khó chịu. Những “máng trượt” trong não dẫn họ trở lại với cờ bạc, vì nó quen thuộc và dễ hơn là đối diện trực tiếp với cảm xúc của mình.

Do sự liên tưởng sai lầm giữa cờ bạc và cảm giác “được sống”, họ phải chịu một cú đánh ba lần: mất thói quen, mất ảo tưởng, và đối diện cảm xúc thật. Nếu họ cố chịu đựng đủ lâu, họ có thể chấp nhận tình trạng đó và tiếp tục sống. Tuy nhiên, phần tẩy não còn sót lại khiến nhiều người—even sau nhiều năm—vẫn thỉnh thoảng khao khát “chỉ một lần chơi lại” trong những dịp nhất định. Thứ họ khao khát không tồn tại ngoài trí tưởng tượng, và việc đó chỉ là tự hành hạ.

Ngay cả với phương pháp Easyway, phản ứng sai với các yếu tố kích hoạt là nguyên nhân thất bại phổ biến nhất. Một số người bắt đầu coi cờ bạc như một “viên đường”: “Tôi biết nó không mang lại lợi ích gì, nhưng nếu tin rằng nó giúp mình xả stress trong vài dịp đặc biệt thì cũng được.” Viên đường đôi khi làm giảm triệu chứng vì nó không tạo ra triệu chứng. Cờ bạc thì khác: nó tạo ra chính cảm giác thiếu hụt mà nó hứa sẽ giải tỏa, và không bao giờ kết thúc vòng lặp đó.

Điều này dễ thấy nếu nhìn vào một người chưa từng nghiện hoặc đã thoát nghiện lâu năm. Giả sử họ gặp một biến cố lớn. Ý nghĩ “chơi vài ván cho đỡ căng” có thể thoáng qua. Nhưng nếu họ làm vậy, nó không thực sự xoa dịu gì, vì không có cơn thiếu hụt dopamine phía sau. Tối đa, đó chỉ là một cú kích thích tâm lý ngắn ngủi—thứ mà một cuộc trò chuyện, một cuốn sách, hay thậm chí một bộ phim tầm thường cũng có thể mang lại.

Với người từng nghiện, câu chuyện khác hẳn. Sau khi “xả” bằng cờ bạc, vấn đề ban đầu vẫn còn đó, và giờ còn thêm cảm giác trống rỗng do vòng lặp bị kích hoạt lại. Họ phải lựa chọn: chịu đựng cảm giác đó, hoặc tiếp tục chơi để tạm thời làm nó dịu đi, rồi bắt đầu lại chuỗi khổ sở. Tất cả những gì cờ bạc mang lại chỉ là một cú đẩy tâm lý thoáng qua. Nhiều người tái nghiện chính vì những dịp như vậy. Cần làm rõ trong đầu: bạn không cần dopamine từ cờ bạc, và việc tiếp tục coi nó như một “liều trợ lực tinh thần” chỉ khiến mọi thứ tệ hơn.

Cờ bạc không giúp bạn xây dựng cuộc sống, và nó cũng không làm cho các mối quan hệ trở nên tốt đẹp hơn. Nó làm méo mó cách bạn trải nghiệm cảm xúc. Niềm vui, sự kết nối, hay sự bình an không cần đến nó. Nếu những khoảnh khắc tích cực xảy ra như một phần tự nhiên của cuộc sống, chúng có giá trị. Nhưng biến cờ bạc thành trung tâm để “cảm thấy ổn” chỉ là một dạng lệ thuộc.

Sau khi từ bỏ quan niệm rằng cờ bạc là niềm vui, một số người lại nghĩ: “Ước gì có kiểu chơi an toàn, chơi cho vui.” Những hình thức đó có tồn tại trên danh nghĩa, và bất kỳ ai thử rồi cũng sớm nhận ra chúng là lãng phí thời gian. Lý do duy nhất bạn từng chơi là để giải tỏa cảm giác thiếu hụt. Khi cơn thiếu hụt đó không còn, không có lý do gì để tiếp tục bước vào vòng lặp ấy nữa.

Cho dù cảm giác khó chịu bạn trải qua đến từ sự thiếu hụt dopamine hay từ các tín hiệu và cơ chế kích hoạt, hãy chấp nhận nó đúng như bản chất của nó. Không có đau đớn thể xác nào ở đây. Với nhận thức đúng, bản thân cảm giác đó không phải là vấn đề. Điều gây khó chịu không phải là việc ngừng cờ bạc, mà là sự liên tưởng sai lầm giữa “muốn chơi” và cảm giác bị tước đoạt. Thay vì buồn bã hay tiếc nuối, hãy nhìn thẳng và thừa nhận: “Tôi biết đây là gì. Đây là cảm giác cai nghiện. Đây chính là thứ người nghiện phải mang theo suốt đời và chính nó giữ họ trong vòng lệ thuộc. Người không nghiện cờ bạc không phải chịu đựng cảm giác này. Đây chỉ là một trong vô số hậu quả của một chứng nghiện dối trá. Thật nhẹ nhõm khi tôi đang loại bỏ nó khỏi đầu mình.”

Nói cách khác, trong vài tuần tới, sẽ có một xáo trộn nhẹ trong hệ thống của bạn. Nhưng trong chính khoảng thời gian đó, và trong suốt phần đời còn lại, một điều hoàn toàn khác đang diễn ra: bạn đang loại bỏ một căn bệnh. Phần thưởng vượt xa sự khó chịu tạm thời ấy. Những khoảnh khắc đó dần trở thành những khoảnh khắc rõ ràng, thậm chí thú vị, giống như việc bỏ đói một ký sinh trùng đã sống dựa vào bạn. Trong nhiều năm, nó tồn tại nhờ việc bạn liên tục “cho ăn” bằng cờ bạc. Giờ đây, nó tìm mọi cách để khiến bạn quay lại, vì đó là cách duy nhất để nó tiếp tục tồn tại.

Đôi lúc, nó sẽ khiến bạn cảm thấy khó chịu. Đôi lúc, bạn sẽ bị bất ngờ. Một quảng cáo cá cược xuất hiện, một ứng dụng hiện thông báo, một cuộc trò chuyện nhắc đến thắng thua, và trong khoảnh khắc bạn quên mất rằng mình đã dừng lại, kéo theo một cảm giác thiếu hụt nhẹ khi nhớ ra. Hãy nhận diện những trò này trước. Dù cảm giác đó có mạnh đến đâu, hãy khắc sâu một điều: nó không đến từ nhu cầu thật của bạn, mà từ cơ chế nghiện. Mỗi lần bạn không phản ứng theo thói quen cũ, là một lần cấu trúc đó suy yếu thêm.

Dù thế nào, đừng cố gắng quên cờ bạc. Đây chính là cái bẫy khiến những người cai bằng ý chí phải trải qua hàng giờ u ám. Họ cố “không nghĩ đến nó”, mong rằng một ngày nào đó nó tự biến mất. Điều đó giống như cố ngủ trong khi liên tục lo lắng về việc không ngủ được. Bạn càng cố quên, nó càng chiếm chỗ. Trong những ngày đầu, ý nghĩ về cờ bạc sẽ xuất hiện thường xuyên. Bạn không thể tránh hoàn toàn, vì điện thoại, internet, quảng cáo, và xã hội vẫn ở đó.

Bạn không cần phải quên, vì không có điều gì tồi tệ đang xảy ra. Trái lại, một điều rất cụ thể và tích cực đang diễn ra: bạn đang thoát khỏi một vòng lặp tự hủy. Ngay cả khi ý nghĩ về cờ bạc xuất hiện nhiều lần trong ngày, hãy nhìn thẳng vào nó và ghi nhận: đây là dấu hiệu của sự giải phóng. Cảm giác trống rỗng đó không phải là mất mát, mà là sự biến mất của cái nạng giả. Những khoảnh khắc này dần trở nên trung tính, rồi mờ đi, và bạn sẽ ngạc nhiên về việc chúng biến mất nhanh đến mức nào.

Dù xảy ra điều gì, đừng nghi ngờ quyết định của mình. Nghi ngờ luôn kéo theo cảm giác tiếc nuối, và chính tiếc nuối mới làm mọi thứ trở nên nặng nề. Khi một khoảnh khắc buồn bã xuất hiện, hãy nhìn vào nguồn gốc của nó. Nếu đó là tâm trạng trầm xuống, hãy nhớ rằng cờ bạc đã tạo ra và duy trì trạng thái đó. Nếu ai đó rủ rê, khoe kèo, hay gửi link, hãy nhận diện ngay: đây là phần còn sót lại của môi trường nghiện, không phải là lời mời gọi của niềm vui.

Hãy nhớ rõ: bạn có những lý do rất thực để dừng lại ngay từ đầu. Cờ bạc không hề mang lại lợi ích nào, ngoài việc tạm thời xoa dịu chính cảm giác thiếu hụt mà nó tạo ra. Mỗi lần tâm trí tìm cách làm nhẹ đi sự nguy hại của nó—“chơi cho vui”, “biết điểm dừng”, “lần này khác”—đó là dấu hiệu của sự tẩy não. Và hãy nhớ thêm một điều: cảm giác này là tạm thời. Mỗi khoảnh khắc trôi qua mà không nuôi dưỡng vòng lặp cũ là một khoảnh khắc mà nó yếu đi.

Một số người lo sợ rằng họ sẽ phải dành cả đời để “chống lại các yếu tố kích hoạt”, như thể phải liên tục tự thuyết phục bản thân rằng mình không cần cờ bạc. Điều đó không đúng. Sự khác biệt nằm ở nhận thức. Với cờ bạc, “cái chai” vốn dĩ là rỗng, nhưng người nghiện bị tẩy não để tin rằng nó đầy. Không có lợi ích thực chất nào trong đó. Khi ảo tưởng bị gỡ bỏ, bạn không cần phải tự nhủ rằng mình không muốn cờ bạc nữa. Trong một thời gian ngắn, điều đó trở nên hiển nhiên. Đây không phải là một cuộc chiến kéo dài, mà là sự kết thúc của một sự hiểu lầm.