Tôi có nên tránh các tình huống cám dỗ không?

Cho đến giờ, lập luận được trình bày khá trực diện và được đưa ra như những chỉ dẫn dựa trên thực tế, không phải những gợi ý mơ hồ. Có lý do rõ ràng cho điều đó, và những lý do này đã được kiểm chứng nhiều lần. Tuy nhiên, với câu hỏi có nên hay không nên cố tình tránh cám dỗ, thì vấn đề không hoàn toàn giống vậy. Mỗi người nghiện cuối cùng vẫn sẽ tự đưa ra quyết định cho mình. Dù vậy, có hai gợi ý mang tính làm rõ bản chất có thể được nêu ra.

Thứ khiến con người tiếp tục dính vào cờ bạc suốt nhiều năm không phải là bản thân cảm giác thiếu hụt, mà là nỗi sợ về nó. Nỗi sợ này có thể tách thành hai giai đoạn riêng biệt.

Giai đoạn 1 – “Làm sao tôi có thể sống mà không có cờ bạc?”

Đây là trạng thái hoảng loạn mà người nghiện trải qua khi họ đối diện với viễn cảnh không còn được đặt cược, không còn “kích thích”, không còn cảm giác hồi hộp quen thuộc. Nỗi sợ này không xuất phát từ cơn thiếu hụt sinh lý, mà từ sự lệ thuộc tâm lý: niềm tin rằng bản thân không thể tồn tại, không thể chịu đựng căng thẳng, buồn chán hay trống rỗng nếu thiếu cờ bạc. Nó đạt đỉnh ngay trước hoặc ngay khi người ta quyết định dừng lại, vào lúc cảm giác thiếu hụt thực tế còn ở mức rất thấp. Đây là nỗi sợ của cái chưa biết, tương tự như nỗi sợ khi học bơi hay học lặn.

Một tấm ván nhảy chỉ cao vài chục phân nhưng trông như cao cả mét. Nước sâu gần hai mét nhưng lại trông nông đến mức tưởng rằng sẽ va đầu xuống đáy. Cú nhảy là phần khó nhất. Một khi đã nhảy, mọi thứ còn lại trở nên rất đơn giản. Điều này giải thích vì sao nhiều người có ý chí mạnh chưa bao giờ thực sự thử chấm dứt cờ bạc, hoặc chỉ chịu được vài ngày. Trên thực tế, có những người khi “quyết định cai”, lại chơi nhiều hơn, đặt cược liều hơn so với trước đó. Bản thân quyết định dừng lại kích hoạt hoảng loạn; hoảng loạn tạo căng thẳng; căng thẳng lại kích hoạt phản xạ tìm đến bàn cược. Nhưng lần này họ cố ngăn mình lại, dẫn đến cảm giác thiếu thốn bị phóng đại, và vòng căng thẳng tiếp tục tăng lên.

Quá trình này diễn ra rất nhanh: chỉ cần một ngòi nổ là não bộ đã tự động hướng về ứng dụng, trang web, hay địa điểm quen thuộc. Cần thấy rõ rằng sự hoảng loạn này hoàn toàn mang tính tâm lý. Đó là nỗi sợ rằng bạn “cần” cờ bạc để sống. Sự thật là bạn không hề cần nó, ngay cả khi bạn vẫn còn nghiện. Nỗi sợ này chính là ảo tưởng cuối cùng cần bị nhìn thẳng.

Giai đoạn 2 – Nỗi sợ dài hạn

Giai đoạn thứ hai mang tính kéo dài: nỗi sợ rằng trong tương lai, một số tình huống nhất định sẽ trở nên nhạt nhẽo, hoặc bạn sẽ không thể đối phó với áp lực, tổn thương hay buồn chán nếu không có cờ bạc. Nhưng một khi vượt qua được cú “nhảy” ban đầu, thực tế sẽ cho thấy điều ngược lại. Cuộc sống không những không kém đi, mà còn trở nên nhẹ hơn khi không còn phải xoay quanh sự lệ thuộc.

Việc tránh né cám dỗ thường được chia thành hai kiểu.

Thứ nhất là kiểu: “Tôi sẽ chỉ chơi theo chu kỳ, ví dụ vài ngày hoặc một tuần một lần. Như vậy tôi sẽ yên tâm hơn vì biết rằng mình vẫn còn ‘lối thoát’ nếu mọi thứ trở nên quá khó. Nếu trượt, tôi sẽ chỉ cần điều chỉnh lại chu kỳ.”

Tỷ lệ thất bại của cách này cao hơn rất nhiều so với việc chấm dứt hoàn toàn. Lý do rất đơn giản: khi một ngày tồi tệ xuất hiện, việc quay lại đặt cược trở nên quá dễ dàng, luôn có sẵn lý do hợp lý để biện minh. Cảm giác xấu hổ vì “phá luật” đôi khi khiến người ta cầm cự thêm chút nữa, nhưng thường thì cảm giác thiếu hụt đã qua đi từ trước nếu nó không bị nuôi dưỡng. Nguyên nhân cốt lõi của thất bại trong trường hợp này là người nghiện ngay từ đầu đã không thật sự chắc chắn rằng mình không cần cờ bạc. Hai yếu tố thiết yếu để chấm dứt là:

• Sự chắc chắn.
• Nhận thức rõ ràng rằng: “Thật ra việc không cần cờ bạc là một điều tốt.”

Nếu vẫn còn lý do để “chơi một ván”, thì nghĩa là có điều gì đó trong nhận thức chưa được tháo gỡ. Khi đó, vấn đề không nằm ở hoàn cảnh, mà ở sự tẩy não chưa bị loại bỏ hoàn toàn.

Kiểu thứ hai là câu hỏi: “Tôi có nên tránh các tình huống căng thẳng hoặc giao tiếp xã hội trong giai đoạn này không?”

Với những tình huống căng thẳng không cần thiết, việc tránh tạo thêm áp lực là hợp lý, bởi không có lý do gì để chất thêm gánh nặng lên một thứ vốn đã không cần thiết. Nhưng với các sự kiện xã hội, nơi thường gắn với cờ bạc, cá cược, hoặc những câu chuyện thắng thua, thì việc né tránh hoàn toàn lại củng cố thêm ảo tưởng rằng cờ bạc là thứ gì đó quan trọng. Khi không còn bị lệ thuộc, những môi trường này nhanh chóng bộc lộ sự thật: không có điều gì thiết yếu ở đó cả. Chính trải nghiệm này sẽ làm rõ rằng cuộc sống vận hành tốt hơn nhiều khi không còn phải dựa vào “kích thích” nhân tạo hay cái gọi là “giải tỏa”.

Khi sự lệ thuộc và nỗi sợ bị nhìn thẳng, các tình huống cám dỗ mất đi quyền lực của chúng. Không phải vì bạn đang “chống lại” chúng, mà vì không còn điều gì trong đó để thèm muốn nữa.