Lời dành cho người không còn nghiện cờ bạc

Hỗ trợ người khác tiếp cận nội dung này

Trước hết, hãy tự mình hiểu rõ những gì đã được trình bày và thực sự nắm được người nghiện cờ bạc đang trải qua điều gì. Tránh tuyệt đối việc ép buộc họ bằng những lời phán xét như họ đang tự hủy hoại tài chính, gia đình, hay “đùa với lửa”. Họ biết điều đó từ lâu. Người nghiện cờ bạc không chơi vì vui hay vì ham thắng, mà vì đó là cách họ xoa dịu sự trống rỗng bên trong và giữ lại chút tự trọng mong manh. Họ chơi vì đã phụ thuộc, và vì bị tẩy não tin rằng cờ bạc giúp họ giải tỏa căng thẳng, lấy lại cảm giác kiểm soát, sự tự tin, hay ít nhất là cho họ một “điểm tựa tinh thần”.

Họ còn bị ám ảnh rằng cuộc sống sẽ trở nên buồn tẻ, vô vị nếu thiếu cờ bạc — ít nhất là theo cách họ đang hiểu. Nếu bạn cố ép họ dừng lại, họ sẽ phản ứng như một con thú bị dồn vào bẫy, và cơn thèm cờ bạc chỉ càng dữ dội hơn. Thậm chí, điều này còn khiến họ trở thành những người đánh bạc trong bí mật, đồng thời thổi phồng giá trị của cờ bạc trong tâm trí họ.

Thay vì vậy, hãy tập trung vào mặt tích cực. Hãy để họ tiếp xúc với những người đã thoát khỏi cờ bạc và không còn xem nó là mất mát. Khi họ nghe những người từng tin rằng mình sẽ nghiện cả đời nói rằng cuộc sống không cờ bạc nhẹ nhõm và rõ ràng hơn như thế nào, tâm trí họ sẽ bắt đầu mở ra. Khi họ tin rằng việc dừng cờ bạc là khả thi, lúc đó mới có thể chỉ ra cho họ thấy các ảo tưởng do cơn thiếu hụt tạo ra. Cái gọi là “kích thích”, “cao trào” hay “giải tỏa” không hề nâng họ lên; nó chỉ làm họ mệt mỏi hơn, cáu kỉnh hơn, và lệ thuộc hơn.

Khi đã đến điểm đó, họ thường sẵn sàng tự mình đọc và suy ngẫm. Hãy nói rõ rằng nội dung sẽ đề cập đến nhiều vấn đề nhạy cảm như nợ nần, mất kiểm soát, dối trá, xung đột gia đình, lo âu và trầm uất. Đồng thời, cần hiểu rằng những hệ quả này chỉ là một phần nhỏ; trọng tâm nằm ở việc làm rõ bản chất của cái bẫy.

Nói ngắn gọn, đừng để những hiểu biết này bị bỏ xó. Có thể chia sẻ với bạn bè, nhưng phải tinh tế và tránh thái độ áp đặt. Mỗi lần bạn cố “thắng” trong một cuộc tranh luận gay gắt, bạn chỉ khiến họ phòng thủ hơn và làm sâu thêm nỗi sợ vốn đang giữ họ mắc kẹt.

Có nên chia sẻ với người bạn đời?

Việc có nên nói với vợ, chồng, hoặc người yêu về thói quen cờ bạc hay không phụ thuộc vào hoàn cảnh.

Nếu bạn đã từng nhiều lần thất bại khi cố dừng cờ bạc bằng ý chí và đã từng chia sẻ với bạn đời, hãy nói rõ rằng lần này bạn đã hiểu khác đi về bản chất của cờ bạc. Khi họ hiểu rằng đây không phải là “cố nhịn” mà là thoát khỏi một ảo tưởng, họ có thể trở thành một điểm tựa vững chắc khi nỗi sợ và con tiểu quỷ bên trong tìm cách chen vào.

Nếu bạn mới chỉ vừa nhận ra cái bẫy này và chưa từng thực sự thử dừng trước đó, việc tự mình đi hết quá trình trước có thể phù hợp hơn. Như đã trình bày, quá trình này không đáng sợ hay khổ sở như người ta vẫn nghĩ. Tuy nhiên, nếu bạn cảm thấy dao động, việc mở lòng với người bạn đời có thể giúp mối quan hệ trở nên chân thật hơn.

Nếu bạn đang trải nghiệm sự nhẹ nhõm và không gặp xung đột nào, có thể không cần thiết phải nói ra. Nếu trước đây cờ bạc không gây ra mâu thuẫn công khai, bạn có thể để nó lặng lẽ biến mất. Dù vậy, cũng nên chuẩn bị tinh thần rằng người bạn đời có thể thắc mắc vì sao bạn trở nên điềm tĩnh, tỉnh táo và hiện diện hơn.

Khi người bạn đời đang dừng cờ bạc

Cờ bạc phá hoại các mối quan hệ một cách âm thầm nhưng sâu sắc. Việc dừng lại có thể diễn ra trong một khoảnh khắc, nhưng sự hồi phục của mối quan hệ cần thời gian. Nhiều người nghiện cờ bạc, do những niềm tin méo mó hình thành trong quá trình nghiện, có xu hướng trút bực bội lên người thân. Điều này có thể biểu hiện qua thao túng tâm lý, nói dối, đổ lỗi hoặc né tránh. Không phải ai cũng như vậy, nhưng tình trạng này phổ biến hơn khi sự phụ thuộc còn mạnh.

Nếu người bạn đời đang ở giai đoạn đầu không cờ bạc, cần hiểu rằng họ có thể đang trải qua một khoảng trống khó gọi tên, dù bề ngoài có vẻ bình thường. Tránh xem nhẹ điều đó bằng cách nói rằng dừng cờ bạc là “dễ”. Cảm giác đó hãy để họ tự nhận ra. Việc ghi nhận những thay đổi tích cực — sự bình tĩnh hơn, rõ ràng hơn, dễ chịu hơn — có vai trò quan trọng, vì cảm giác phấn chấn ban đầu thường không kéo dài.

Việc họ không nhắc đến cờ bạc không có nghĩa là họ đã quên nó. Trái lại, khác với phương pháp ý chí, người đã thực sự dừng lại thường bị ám ảnh bởi mọi thứ trừ cờ bạc. Do đó, việc thỉnh thoảng nhắc đến và ghi nhận tiến trình của họ không phải là điều tiêu cực, miễn là không áp đặt.

Trong giai đoạn này, cảm xúc có thể dao động. Sự cáu kỉnh của một người có thể ảnh hưởng đến cả gia đình. Nếu người đang dừng cờ bạc trở nên khó chịu và trút bực bội ra ngoài, điều đó không phải là dấu hiệu của thất bại, mà là dấu hiệu của sự tẩy não đang tan rã. Phản ứng gay gắt chỉ làm tăng căng thẳng.

Một chiêu thức quen thuộc của người cố dừng bằng ý chí là tỏ ra khổ sở đến mức hy vọng người khác sẽ nói: “Thôi, anh cứ quay lại chơi đi.” Khi đó, họ không phải đối diện với nỗi sợ thất bại; họ chỉ “làm theo”. Nếu điều này xảy ra, việc khuyến khích quay lại chỉ củng cố cái bẫy. Điều cần được hiểu là: nếu cờ bạc khiến họ trở nên như vậy, thì việc thoát khỏi nó mới chính là điều đúng đắn.

Cần nhớ rằng quá trình này ảnh hưởng đến cả hai phía. Khi một người dừng cờ bạc, người còn lại cũng cần có không gian, ranh giới và sự nâng đỡ cho chính mình. Sự phục hồi không diễn ra trong một sớm một chiều; nó đòi hỏi sự rõ ràng, kiên nhẫn và trách nhiệm từ cả hai phía.

Tái nghiện

Phần này đóng vai trò như một cảnh báo cho những người đang thoát khỏi cái bẫy cờ bạc. Ở đây không cần giả định rằng đã có một “thất bại” thực sự xảy ra. Cái gọi là tái nghiện thực chất chỉ là một lần trượt chân, trong đó bạn cho con tiểu quỷ của sự thiếu hụt ăn thêm nhiên liệu, và từ đó kích hoạt lại con đại quỷ của sự tẩy não.

Khi một người từng dừng cờ bạc trượt chân, họ thường lập tức rơi vào một chuỗi niềm tin phi lý quen thuộc:

• “Mình sẽ không bao giờ thoát được cờ bạc” – thảm họa hóa vấn đề.
• “Mình phải sống kỷ luật hoàn hảo, không được yếu đuối hay sai sót” – kỳ vọng hoàn hảo.
• “Hôm nay mình đã chơi rồi, vậy tất cả những gì mình hiểu trước đó còn ý nghĩa gì nữa? Mục tiêu là không chơi, mà mình lại chơi. Mình thật vô dụng” – khả năng chịu đựng thất vọng thấp.
• “Người khác đã bỏ được mấy tháng, còn mình thì không. Hôm qua còn thấy ổn, hôm nay thì tệ hại. Mình đang tụt dốc” – so sánh bản thân với người khác.
• “Mình không được phép có bất kỳ suy nghĩ nào liên quan đến cờ bạc” – hệ thống định kiến và tự trừng phạt do bản thân, gia đình hoặc xã hội áp đặt.

Những lớp tẩy não của mỗi người nghiện cờ bạc là khác nhau và gần như vô tận. Nhưng điểm chung rất rõ: chúng tồn tại vì vẫn còn một niềm tin rằng cờ bạc có “giá trị” nào đó. Khi trượt chân, giá trị ảo tưởng đó lập tức được thổi phồng trở lại. Câu hỏi cần được nhìn thẳng vào là: giá trị đó thực sự là gì? Một hoạt động vốn không mang lại lợi ích ngay từ đầu, nhưng lại khiến bạn tin rằng mình cần nó để chịu đựng cuộc sống.

Một khía cạnh thường bị bỏ qua là việc phá bỏ tẩy não không diễn ra trong một khoảnh khắc. Điều này không làm cho việc thoát cờ bạc trở nên khó khăn, nhưng môi trường xung quanh – quảng cáo, câu chuyện “chơi có trách nhiệm”, những người vẫn đang chơi – liên tục củng cố ảo tưởng. Vì vậy, những nhận thức mới cần thời gian để trở nên vững chắc. Không phải để “cố gắng”, mà để chúng thực sự ăn sâu và thay thế hoàn toàn hệ thống niềm tin cũ.

Một trải nghiệm khá phổ biến, đặc biệt ở những người có nền tảng đạo đức hoặc tôn giáo mạnh, là cảm giác rằng việc dừng cờ bạc đáng lẽ phải khổ sở hơn. Họ cảm thấy có lỗi khi thấy mọi thứ diễn ra quá nhẹ nhàng, như thể chưa “trả giá” đủ. Đây là một trò tinh vi của con tiểu quỷ: biến sự nhẹ nhõm thành điều đáng nghi, và biến khổ sở thành bằng chứng cho sự “đúng đắn”. Nhưng tự hành hạ bản thân không làm cho sự thật trở nên đúng hơn.

Hãy tách con người bạn ra khỏi con tiểu quỷ đó. Nó không phải là “bạn”, mà là một cơ chế đã được cấy vào từ lâu bởi ngành công nghiệp cờ bạc. Nó giống như một kẻ bắt nạt quen mặt: nếu bạn nhượng bộ, nó mạnh lên; nếu bạn cố “đánh nhau” với nó, bạn vẫn đang chơi trên sân của nó. Cách duy nhất để nó yếu đi là không còn tin vào câu chuyện mà nó kể.

Bạn không phải là những thôi thúc thoáng qua xuất hiện trong đầu. Những thôi thúc đó chỉ là tín hiệu trống rỗng của một cái nạng giả vừa bị rút đi. Cảm giác khó chịu không phải là bằng chứng rằng bạn “cần” cờ bạc, mà chỉ là dấu vết còn sót lại của sự phụ thuộc cũ. Điều đáng sợ không phải cảm giác này, mà là nỗi sợ hãi gắn lên nó.

Vì vậy, hãy gạt khái niệm “thất bại” sang một bên. Không có thất bại nào ở đây, chỉ có việc nhìn rõ hơn hoặc nhìn chưa đủ rõ.

Đi ngược lại lời khuyên thông thường

Phần này đi ngược với nhiều lời khuyên quen thuộc.

Một số người, khi đã nhìn thấu cái bẫy cờ bạc, nhận thấy ham muốn chơi giảm mạnh đến mức họ không còn “lần chơi cuối cùng”. Điều này hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, cũng không nên xem nhẹ sức nặng của lần chơi cuối đó. Đối với một số người, việc nhìn thẳng vào sự trống rỗng và vô nghĩa của khoảnh khắc ấy có thể củng cố mạnh mẽ sự ghê tởm đối với cái bẫy. Với người khác, điều đó không cần thiết.

Điểm then chốt là thế này: khi sự tẩy não đã sụp đổ, không còn lý do gì để tiếp tục nuôi con tiểu quỷ bằng bất kỳ hình thức nào. Không phải vì “cấm đoán”, mà vì không còn giá trị gì để quay lại. Khi đó, cờ bạc đơn giản chỉ trở về đúng bản chất của nó: một hoạt động rỗng tuếch, từng giả vờ mang lại giải tỏa, nhưng thực chất chỉ kéo dài sự thiếu hụt.

Và đó chính là tự do.

Chung tay chấm dứt vấn nạn này

Cờ bạc hiện đại là một trong những hiểm họa điển hình của xã hội tự do, bởi nó khai thác một cách cơ hội chính những nỗ lực thiện chí xoay quanh tự do cá nhân. Nền tảng của văn minh nhân loại – thứ giúp con người tiến xa – là khả năng truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm, không chỉ cho nhau mà còn cho các thế hệ sau. Ngay cả động vật cũng biết bảo vệ con non khỏi những cạm bẫy rõ ràng của cuộc sống.

Ngành công nghiệp cờ bạc không hành động với thiện chí, cũng không thực sự tin rằng mình đang “mang lại giải trí” hay “tạo cơ hội”. Ngày nay, nghiện cờ bạc đã được nghiên cứu rộng rãi, nhưng những tuyên bố của ngành này vẫn xoay quanh những khẩu hiệu rỗng như “trò chơi may rủi”, “giải trí có trách nhiệm”, “cơ hội đổi đời”. Không có sòng bạc hay nền tảng cá cược nào dám tuyên bố rằng họ giúp con người sống tỉnh táo, ổn định và tự do hơn. Thứ họ quảng bá chỉ là kích thích, tính mới lạ, và sự leo thang của rủi ro.

Sự đạo đức giả ở đây thật đáng chú ý. Trong các lĩnh vực khác, xã hội lên án hành vi bóc lột, lừa đảo và thao túng tâm lý. Nhưng với cờ bạc, những điều này lại được khoác lên lớp vỏ “giải trí”. Số người nghiện cờ bạc tăng đều qua từng năm. Họ đánh đổi tiền bạc, thời gian, năng lượng, các mối quan hệ và sự ổn định tinh thần cho những con số và kết quả ngẫu nhiên. Cờ bạc là một trong những tác nhân phá hoại quan hệ gia đình và cá nhân nặng nề nhất, nhưng lại hiếm khi bị gọi đúng tên. Ngành cờ bạc không cần quảng cáo rầm rộ theo cách truyền thống; sự tò mò, áp lực xã hội và ảo tưởng “trúng lớn” tự dẫn con người đến với cái bẫy đó. Họ phát “mồi nhử” miễn phí, khuyến mãi, tiền chơi thử, giống hệt cách các chất gây nghiện được đưa ra thị trường. Ngày nay, các nền tảng cá cược không chỉ giữ vai trò nhà cái, mà còn khuyến khích người chơi tham gia sâu hơn, chia sẻ, khoe khoang và lôi kéo lẫn nhau.

Các công ty cờ bạc luôn treo đầu dê, bán thịt chó. Họ trưng ra những cảnh báo mờ nhạt kiểu “18+”, “chơi có trách nhiệm”, như thể đó là lá chắn đạo đức, trong khi không có cơ chế thực chất nào để ngăn người dễ tổn thương tiếp cận. “Chúng tôi đã cảnh báo rồi, còn chơi hay không là lựa chọn của bạn” – đó là thái độ quen thuộc. Có biện pháp kiểm soát nghiêm túc nào không? Hầu như không, vì bất kỳ rào cản thực sự nào cũng làm giảm lợi nhuận. Nếu bị siết chặt, họ sẽ chuyển sang khu vực pháp lý khác, hoặc thuê chuyên gia lập luận rằng cấm đoán chỉ tạo ra thị trường ngầm. Cách lập luận này cố tình quên rằng vấn đề không nằm ở việc cấm hay không cấm, mà ở bản chất gây nghiện và phá hoại của chính hoạt động đó.

Người ta thường nói rằng có thể giải quyết bằng giáo dục thế hệ trẻ. Nhưng nếu một người trẻ có thể vượt qua các rào cản đối với rượu bia hay thuốc lá, họ cũng dễ dàng tiếp cận cá cược trực tuyến. Xã hội bắt đầu thấy những dấu hiệu phản ứng, nhưng điều đó không thay đổi thực tế rằng người nghiện cờ bạc, giống như người nghiện bất kỳ thứ gì khác, không còn lựa chọn tự do. Họ không quyết định “trở thành người nghiện”. Họ bị dẫn dụ vào cái bẫy, và khi nhận ra thì đã bị trói chặt. Nếu thực sự có lựa chọn, ngày mai những người nghiện duy nhất sẽ chỉ là những người mới bắt đầu, vẫn còn tin rằng mình có thể dừng lại bất cứ lúc nào.

Vậy tại sao lại tồn tại tiêu chuẩn giả tạo này? Tại sao một số dạng nghiện được thừa nhận là vấn đề y tế cần can thiệp nghiêm túc, còn nghiện cờ bạc thì bị xem nhẹ, thậm chí bị coi là thiếu ý chí hay ham làm giàu nhanh? Khi một người tìm đến bác sĩ hay chuyên gia vì cờ bạc, họ thường nhận được những lời khuyên kiểu “chơi ít lại”, “biết điểm dừng”, hoặc tệ hơn là những giải pháp vòng vo không đụng đến gốc rễ. Những lời khuyên đó bỏ qua hoàn toàn bản chất của nghiện: không phải vấn đề hành vi, mà là vấn đề nhận thức bị bóp méo.

Các chiến dịch hù dọa không giúp người nghiện cờ bạc dừng lại. Chúng chỉ làm tăng nỗi sợ, và nỗi sợ đó lại càng khiến con người bám chặt hơn vào cái nạng giả mang tên cờ bạc. Chúng cũng không ngăn được người mới sa vào bẫy. Ai cũng biết cờ bạc có thể phá sản, nhưng đồng thời lại tin rằng “chơi một chút thì không sao”. Khi cờ bạc được bình thường hóa, sớm muộn gì người ta cũng thử, và với các nền tảng được thiết kế để gây nghiện, rất nhiều người sẽ không dừng lại ở mức “thử”.

Tại sao xã hội lại để tình trạng này kéo dài? Tại sao không nói thẳng rằng cờ bạc không phải là giải trí vô hại, không phải là cách xả stress hay tìm tự tin, mà là một cơ chế tạo thiếu hụt rồi bán cho con người cảm giác giải tỏa tạm thời? Tại sao không thừa nhận rõ rằng “chơi có trách nhiệm”, “đánh cho vui”, “biết điểm dừng” chỉ là những lớp tẩy não giúp cái bẫy tồn tại?

Đã có những chuyển động xã hội, những câu hỏi bắt đầu được đặt ra. Nhận thức đang thay đổi, dù chậm. Khi sự thật được nói ra đủ nhiều lần, nó có xu hướng lan rộng. Mỗi lần một người nhìn thấu bản chất của cờ bạc, quả cầu tuyết đó lại lớn hơn.

Vì vậy, nếu bạn thấy ai đó đang vật lộn với việc dừng cờ bạc bằng ý chí, hoặc liên tục “nghỉ rồi lại chơi”, điều cốt lõi không phải là thúc ép họ dừng, mà là làm rõ cách họ đang nhìn nhận cờ bạc. Vấn đề không nằm ở chỗ họ chưa đủ mạnh, mà ở chỗ họ vẫn còn tin rằng cái bẫy này mang lại điều gì đó.

Cảnh báo cuối cùng

Giờ đây, bạn có thể tiếp tục phần đời còn lại với tư cách một người không còn bị cờ bạc chi phối. Để điều đó không bị xói mòn bởi những ảo tưởng cũ, hãy ghi nhớ những điểm sau:

1. Hãy giữ lại những phần then chốt giúp bạn nhìn rõ bản chất của cờ bạc và quay lại khi cần.
2. Nếu bạn thấy mình ghen tị với người vẫn đang chơi, hãy nhớ rằng chính họ mới là người đang trả giá bằng sự căng thẳng và trống rỗng.
3. Hãy nhớ rằng khi còn nghiện, bạn không hề thực sự tận hưởng. Đó chính là lý do bạn thoát ra.
4. Không tồn tại khái niệm “chơi một lần thôi”.
5. Đừng nghi ngờ quyết định không quay lại cờ bạc. Quyết định đó dựa trên sự hiểu biết, không phải cảm xúc nhất thời.
6. Nếu cần sự hỗ trợ chuyên môn, hãy tìm những người hiểu rõ cơ chế nghiện cờ bạc, không phải những lời khuyên bề mặt.

Không có điều gì huyền bí ở đây. Chỉ là nhìn thẳng vào sự thật và để những ảo tưởng tự sụp đổ.