Tôi có nên tránh các tình huống liên quan đến đồ ăn rác không?

Từ đầu đến giờ, những gì được trình bày đều mang tính trực diện và cần được xem như hướng dẫn, không phải gợi ý. Có những lý do thực tế và đã được chứng minh cho cách tiếp cận đó. Tuy nhiên, với câu hỏi có nên hay không nên cố tình tránh các tình huống liên quan đến đồ ăn rác, thì câu trả lời không hoàn toàn giống như vậy. Mỗi người sẽ cần tự quyết định. Dù thế, có hai điểm then chốt cần được làm rõ để hỗ trợ quá trình này. Chính nỗi sợ về những cơn khó chịu trong tương lai mới là thứ giữ người ta mắc kẹt với đồ ăn rác suốt đời, và nỗi sợ này có hai giai đoạn riêng biệt.

Giai đoạn 1 – “Làm sao tôi có thể sống mà không có đồ ăn rác?”

Đây là cảm giác hoảng loạn mang tính tâm lý mà người nghiện trải qua khi họ nghĩ tới việc không còn được ăn vì khoái cảm nhân tạo nữa — đặc biệt trong những hoàn cảnh quen thuộc như ở một mình, mệt mỏi, căng thẳng, hoặc trống trải. Nỗi sợ này không đến từ đói sinh lý, mà từ sự lệ thuộc tâm lý: niềm tin rằng mình không thể chịu đựng được nếu thiếu cảm giác “được ăn thứ mình thích”. Nó đạt đỉnh điểm ngay trước khi bạn dừng lại, khi các triệu chứng khó chịu thực tế còn ở mức thấp nhất. Đó là nỗi sợ cái chưa biết, rất giống cảm giác của người mới học lặn.

Tấm ván nhảy chỉ cao một chút nhưng trông có vẻ rất cao. Nước thì đủ sâu nhưng lại có vẻ nông. Người ta sợ rằng mình sẽ va đầu hoặc không chịu nổi cú nhảy. Bước nhảy đó là phần khó nhất; nếu đã nhảy được, thì mọi thứ sau đó trở nên rất đơn giản. Điều này giải thích vì sao nhiều người “ý chí mạnh” chưa bao giờ thực sự dừng ăn đồ ăn rác, hoặc chỉ cầm cự được vài ngày. Trên thực tế, có những người khi quyết định dừng lại thì lại ăn nhiều hơn, hoặc chuyển sang những món “đậm đô” hơn trước đó. Chính quyết định dừng kích hoạt hoảng loạn, hoảng loạn tạo căng thẳng, và căng thẳng kích hoạt phản xạ tìm đồ ăn rác. Nhưng giờ họ lại tự cấm mình, thế là ý nghĩ về sự thiếu thốn xuất hiện, làm căng thẳng tăng thêm.

Cơ chế kích hoạt diễn ra rất nhanh: một ý nghĩ thoáng qua, một hình ảnh, và tay đã với tới đồ ăn. Đừng lo. Sự hoảng loạn này hoàn toàn mang tính tâm lý. Đó là nỗi sợ rằng bạn đang lệ thuộc. Sự thật đơn giản là: bạn không lệ thuộc, ngay cả khi bạn vẫn còn nghiện. Đừng hoảng sợ. Hãy “nhảy” qua giai đoạn đó.

Giai đoạn 2 – Nỗi sợ dài hạn

Giai đoạn thứ hai mang tính dài hạn hơn: nỗi sợ rằng trong tương lai, một số tình huống sẽ kém vui, hoặc bạn sẽ không thể đối phó với áp lực nếu không có đồ ăn rác. Nếu bạn đã vượt qua được bước “nhảy” ban đầu, bạn sẽ sớm thấy điều ngược lại mới đúng. Việc “tránh né” thường rơi vào hai kiểu.

1. “Tôi sẽ áp dụng chế độ cắt giảm: vài ngày ăn một lần, hoặc chỉ ăn món ‘nhẹ’. Như vậy tôi sẽ yên tâm hơn vì biết rằng nếu mọi chuyện khó khăn, tôi vẫn còn lối thoát. Nếu lỡ ăn lại thì cũng không sao, tôi chỉ cần bắt đầu lại.”

Tỷ lệ thất bại ở nhóm này cao hơn nhiều so với những người dừng hẳn. Lý do rõ ràng: khi có một ngày tệ trong giai đoạn đầu, rất dễ viện cớ để quay lại với đồ ăn rác theo đúng “kế hoạch”. Nếu bạn còn cảm thấy xấu hổ khi phá vỡ quy tắc của chính mình, có thể bạn sẽ trì hoãn được. Nhưng thường thì, nếu trì hoãn đủ lâu, cơn khó chịu cũng đã qua. Lý do cốt lõi của thất bại vẫn là: ngay từ đầu, người đó chưa thực sự chắc chắn rằng mình không cần đồ ăn rác.

Hãy nhớ hai yếu tố thiết yếu:

• Sự chắc chắn.
• “Thật tuyệt khi tôi không cần đồ ăn rác nữa, phải không?”

Nếu bạn vẫn cần giữ lại “một lần ăn”, thì có điều gì đó trong nhận thức của bạn chưa được tháo gỡ. Hãy quay lại xem xét lại, bởi con “đại quỷ” tẩy não vẫn còn sống trong tâm trí bạn.

2. “Tôi có nên tránh các tình huống căng thẳng hoặc các sự kiện xã hội trong giai đoạn này không?”

Với các tình huống căng thẳng không cần thiết, câu trả lời là có. Không có lý do gì để tự tạo thêm áp lực. Nhưng với các sự kiện xã hội thì ngược lại. Hãy tham gia bình thường. Hãy quan sát các quầy đồ ăn, quảng cáo, hay thói quen ăn uống xung quanh một cách tỉnh táo, không phải để thử thách bản thân, mà để thấy rõ sự thật: bạn không cần ăn vì khoái cảm nhân tạo để tận hưởng cuộc sống. Rất nhanh, bạn sẽ nhận ra một điều đơn giản: đời sống xã hội trở nên nhẹ nhàng hơn khi không còn áp lực phải “ăn cho vui”, “ăn để xả stress”.

Và hãy nghĩ xem mọi thứ sẽ còn dễ chịu đến mức nào khi con tiểu quỷ trong cơ thể chết hẳn, cùng với những suy nghĩ lệ thuộc đó. Khi ấy, không còn gì để tránh né cả. Chỉ còn sự tự do bình thường của một người không nghiện.