“Chỉ một lần thôi”

“Chỉ một lần thôi” là một huyền thoại cần phải bị loại bỏ hoàn toàn khỏi nhận thức nếu bạn muốn thoát nghiện ma túy.

Chính “chỉ một lần thôi” đã khiến nhiều người bước vào nghiện ngay từ đầu. Chính “chỉ một lần thôi” trong lúc căng thẳng, mệt mỏi, hoặc vào một dịp được gọi là “đặc biệt” đã phá vỡ hầu hết các nỗ lực dừng lại. Và chính “chỉ một lần thôi” sau khi đã tưởng rằng mình thoát nghiện, lại kéo người ta quay trở lại vòng xoáy — đôi khi chỉ để “kiểm tra” xem mình còn lệ thuộc hay không.

Sau lần đó, cảm giác thường rất tệ. Người nghiện tự nhủ rằng mình sẽ không bao giờ lặp lại sai lầm này nữa. Họ cảm thấy khó hiểu: một thứ khiến họ mệt mỏi, trống rỗng hoặc hối hận như vậy thì làm sao có thể “đáng dùng”. Nhưng lúc đó đã quá muộn. Phản ứng dây chuyền đã được khởi động lại.

Điều nghịch lý là: chính niềm tin vào “một lần đặc biệt” thường là rào cản lớn nhất khiến người nghiện không thể dừng hẳn. Lần dùng sau một chuyến đi dài. Sau một ngày làm việc nặng nề. Sau một cuộc cãi vã. Sau cảm giác bị từ chối, thất bại, hoặc cô lập. Những hoàn cảnh này được gán cho một ý nghĩa sai lầm: rằng chúng tạo ra ngoại lệ.

Không có ngoại lệ.

Không tồn tại cái gọi là “chỉ một lần”. Với nghiện, mỗi lần quay lại không phải là một sự kiện độc lập, mà là sự tiếp nối của cùng một chuỗi. Chuỗi đó, nếu không bị cắt đứt tận gốc, sẽ kéo dài suốt phần đời còn lại.

Ngay cả sau khi đã ngừng một thời gian, ảo tưởng về “dịp hiếm hoi” vẫn tiếp tục xuất hiện. Nó không phải là ham muốn sinh lý, mà là một lập luận nhận thức: “Lần này thì khác.” Chính lập luận đó là nghiện đang tự bảo vệ mình.

Cần phải hiểu rõ một điều: ma túy không phải là câu trả lời cho bất kỳ trạng thái nào — dù là vui hay buồn. Những khoảng trống trong cuộc sống vẫn tồn tại dù có dùng hay không dùng. Những giai đoạn khó khăn vẫn đến. Những lúc trống rỗng vẫn xuất hiện. Việc gán cho ma túy vai trò “giải pháp” chỉ là một nhầm lẫn được lặp lại đủ nhiều để trở thành niềm tin.

Thực tế chỉ có hai trạng thái bền vững: hoặc là tiếp tục duy trì sự lệ thuộc, hoặc là hoàn toàn không dính líu. Mọi hình thức “thỉnh thoảng” chỉ là nghiện được trì hoãn, không phải nghiện được kiểm soát.

Nếu hỏi một người đang nghiện nặng rằng: “Nếu được quay lại thời điểm trước khi dính vào, bạn có chọn bắt đầu không?” Câu trả lời gần như luôn là không. Điều đáng chú ý là: lựa chọn đó vẫn tồn tại mỗi ngày. Vậy tại sao nó không được chọn?

Câu trả lời không phải là thiếu ý chí. Đó là nỗi sợ. Sợ rằng không thể dừng hẳn. Sợ rằng cuộc sống sẽ thiếu đi một thứ gì đó. Sợ rằng bản thân có một khiếm khuyết cố hữu nào đó khiến mình không thể sống mà không lệ thuộc.

Đây là một sai lầm nhận thức khác cần được tháo gỡ.

Không có gì để “từ bỏ” ở đây. Chỉ có một ảo tưởng đang được gỡ bỏ. Không có “lần không vấn đề gì”. Những lần đó không tồn tại trong thực tế của nghiện. Và không có điều gì đặc biệt ở bạn khiến bạn khác với những người đã thoát ra.

Nhiều người tin rằng mình là kiểu người “dễ nghiện”, hoặc mang một đặc điểm sinh học hay nhân cách nào đó khiến họ không có lựa chọn. Niềm tin này thường được củng cố bởi các diễn giải quá mức về khoa học thần kinh. Trước khi tiếp xúc với chất gây nghiện, không ai có nhu cầu sinh học tự nhiên đối với nó. Chính chất gây nghiện — và cơ chế duy trì thiếu hụt của nó — mới tạo ra cảm giác rằng nó là một phần con người bạn.

Nếu bạn tin rằng mình “là người nghiện”, bạn sẽ tiếp tục hành xử như một người nghiện, ngay cả khi sự lệ thuộc sinh lý đã suy yếu từ lâu. Vì vậy, điều cần thiết không phải là chiến đấu, mà là tháo gỡ toàn bộ hệ thống niềm tin sai đã được xây dựng quanh nghiện.

“Chỉ một lần thôi” không phải là một cám dỗ nhỏ. Nó là cánh cửa dẫn thẳng trở lại cùng một cái bẫy cũ. Khi ảo tưởng đó biến mất, cánh cửa cũng biến mất theo.