Bạn có bỏ lỡ điều gì không?

Không. Hoàn toàn không.

Khi sự lệ thuộc được tháo gỡ tận gốc, cơ thể và tâm trí không còn “đòi hỏi” chất gây nghiện nữa. Cảm giác thèm khát không biến mất vì bị đè nén, mà vì nền tảng nhận thức nuôi dưỡng nó đã sụp đổ. Những lối mòn trong não bộ từng gắn ma túy với “giải tỏa”, “dễ chịu”, hay “cân bằng” sẽ dần mất tác dụng khi không còn được củng cố. Phần còn lại của đời sống — năng lượng, sự tỉnh táo, khả năng chịu đựng áp lực — trở lại vị trí vốn có của nó.

Rủi ro duy nhất, nếu có, đến từ ảnh hưởng xã hội: những người vẫn còn xem ma túy như một chỗ dựa tinh thần hoặc một nguồn “niềm vui”. Hiện tượng “đứng núi này trông núi nọ” không lạ. Điều cần đặt câu hỏi là: tại sao, với một thứ gây tổn hại rõ ràng và “lợi ích” chỉ tồn tại trong tưởng tượng, người đã thoát lại có lúc ghen tị với người còn lệ thuộc?

Câu trả lời nằm ở tàn dư của sự tẩy não. Từ rất sớm, xã hội đã bình thường hóa việc dùng chất như một cách đối phó: buồn thì dùng, căng thẳng thì dùng, rảnh rỗi cũng dùng. Khi một người đã nhận ra bản chất rỗng tuếch của cơ chế đó và dừng lại, họ có thể vẫn bị kích hoạt bởi những thông điệp quen thuộc. Cảm giác trống rỗng, bất an — vốn là trạng thái bình thường của đời sống khi không bị che lấp — bị diễn giải sai thành “thiếu một thứ gì đó”. Chính sự diễn giải sai này đẩy họ quay lại vòng lặp.

Điều nghịch lý là: những người không dùng chất trên thế giới không hề thấy mình bị thiệt; trong khi hầu hết những người đang lệ thuộc, dù vẫn bám chặt vào ảo tưởng, đều mong ước mình không mắc kẹt như vậy. Vậy tại sao vẫn có sự ghen tị?

Lý do thứ nhất là huyền thoại “chỉ một lần”. Không tồn tại “một lần” trong nghiện. Nhìn từng dịp riêng lẻ là cách não bộ của người nghiện tự bảo vệ vòng lặp. Hãy nhìn sự việc từ góc độ của chính họ: họ không tận hưởng; họ chỉ cố gắng đưa mình trở về trạng thái “bình thường” đã bị chính việc sử dụng làm xói mòn. Hành vi diễn ra gần như tự động. Kết quả quen thuộc là sự mệt mỏi, trống rỗng, và nhu cầu lặp lại ngay khi có một kích thích nhỏ. Đó không phải là tận hưởng cuộc sống; đó là né tránh nó.

Lý do thứ hai là ảo tưởng về “đang làm gì đó”. Người đã dừng có thể thấy mình “không làm gì”, còn người đang dùng thì “có hành động”, nên nảy sinh cảm giác bị thiệt. Thực tế ngược lại. Người đang lệ thuộc chính là người đang thiếu:

• sức khỏe,
• năng lượng,
• sự tự tin,
• sự sáng suốt,
• sự bình thản,
• khả năng đối diện khó khăn,
• tự do lựa chọn,
• lòng tự trọng.

Cảm giác thiếu thốn không nằm ở người đã thoát; nó nằm ở người còn mắc kẹt. Ghen tị, nếu xuất hiện, là dấu hiệu của một niềm tin cũ chưa được tháo bỏ hoàn toàn, không phải bằng chứng rằng ma túy có giá trị.

Hãy nhìn người đang lệ thuộc đúng bản chất của vấn đề: họ không “có” điều gì để đáng ghen. Họ đang trả giá để duy trì một ảo tưởng. Nhận ra điều này không phải để khinh miệt, mà để chấm dứt sự nhầm lẫn. Nghiện không tự cải thiện theo thời gian. Nó chỉ củng cố chính nó. Nếu hôm nay không đáng để sống như một người lệ thuộc, ngày mai càng không.

Vì vậy, câu hỏi “tôi có bỏ lỡ gì không?” cần được đảo lại: thứ duy nhất bị bỏ lại là một sai lầm nhận thức. Và đó không phải là mất mát.