Chỉ dùng một lần thôi

Đây là điểm khiến phần lớn những người cố thoát nghiện bằng ý chí thất bại. Họ ngưng được vài ngày, đôi khi vài tuần, rồi tự cho phép mình “dùng một lần” để vượt qua cảm giác thèm. Họ không thấy rằng chính hành động đó đang duy trì và củng cố toàn bộ cấu trúc lệ thuộc.

Với đa số người nghiện, lần sử dụng đầu tiên sau một thời gian ngưng thường không mang lại điều gì đặc biệt. Thậm chí có thể gây thất vọng. Điều này khiến tâm trí có ý thức vội kết luận rằng: “Không còn hấp dẫn nữa. Có lẽ mình đã gần thoát.” Kết luận đó là một sai lầm nhận thức nghiêm trọng.

Hãy hiểu rõ điểm này: nếu mục đích của việc sử dụng chỉ là khoái cảm trực tiếp, nghiện đã không tồn tại. Không ai cần lặp lại một hành vi hàng trăm hay hàng nghìn lần chỉ vì khoái cảm thuần túy. Lý do duy nhất khiến sự lệ thuộc tiếp tục là vì việc sử dụng nuôi dưỡng chính cơ chế tạo ra cảm giác thiếu hụt. Cái mà người nghiện tìm kiếm không phải là “cảm giác tốt”, mà là sự chấm dứt tạm thời của trạng thái bất ổn do chính việc sử dụng trước đó gây ra.

Sau vài ngày không dùng, hệ thần kinh bắt đầu thoát khỏi tình trạng bị kích thích liên tục. Khi đó, một lần “dùng một chút” trở nên đặc biệt nguy hiểm. Không cần bạn phải nhận ra hay đồng ý, phản ứng sinh hóa vẫn xảy ra. Não bộ ghi nhận lại rằng chất đó vẫn còn “giá trị”. Từ đó, một tiếng nói quen thuộc xuất hiện, không cần lý lẽ, không cần tranh luận: cảm giác rằng việc dùng là “đáng”, rằng một lần nữa không hại gì, rằng mọi thứ có thể kiểm soát được.

Cái gọi là “chỉ một lần” có hai tác động then chốt.

Thứ nhất, nó duy trì phản xạ lệ thuộc trong cơ thể. Cơ chế tạo cảm giác thiếu hụt không bị cắt đứt, chỉ bị làm dịu tạm thời, rồi quay lại mạnh hơn.

Thứ hai, và nghiêm trọng hơn, nó duy trì ảo tưởng trong tâm trí rằng việc sử dụng vẫn là một lựa chọn hợp lý. Khi ý tưởng “một lần không sao” còn tồn tại, lần tiếp theo chỉ là vấn đề thời gian.

Chất gây nghiện không giống một phần thưởng bị cấm đoán. Nó giống một cái bẫy không có mồi. Không có thứ gì thực sự đáng để đạt được, chỉ có một cơ chế gây lệ thuộc được kích hoạt lại. Những phương pháp dựa trên ý chí buộc bạn phải liên tục chống lại sự cám dỗ. Cách nhìn đúng cho phép bạn thấy rằng không có gì cần phải chống lại, vì không có lợi ích nào ở đó ngay từ đầu.

Điểm cần ghi nhớ là điều này: “Chỉ một lần” không phải là ngoại lệ vô hại. Đó chính là con đường đã dẫn tới nghiện ngay từ đầu. Khi nhận ra điều đó một cách rõ ràng, lựa chọn không còn là sự hy sinh, mà chỉ là không bước lại vào một sai lầm đã được hiểu thấu.