Những “thứ thay thế” cho ma túy

Một trong những sai lầm phổ biến nhất khi cố gắng thoát nghiện là tìm kiếm các “hình thức thay thế”. Ví dụ: chuyển sang dùng loại nhẹ hơn, giảm tần suất, chỉ dùng trong “những trường hợp đặc biệt”, hoặc cho phép bản thân “một chút cho đỡ thèm”. Không có bất kỳ hình thức thay thế nào trong số này giúp việc thoát nghiện trở nên dễ hơn. Chúng chỉ làm quá trình kéo dài và khó khăn hơn.

Khi cơn khao khát xuất hiện và bạn dùng một thứ thay thế, bạn không hề giải quyết vấn đề. Bạn chỉ đang gửi một thông điệp rất rõ ràng tới não bộ: “Tôi vẫn cần chất này để lấp đầy một khoảng trống.” Điều đó giống như nhượng bộ một cơn mè nheo — nó không làm im lặng vấn đề, mà khiến nó dai dẳng hơn. Không có hình thức thay thế nào thực sự làm dịu cơn khao khát, vì điều bạn đang “thiếu” không phải là nghi thức hay hoàn cảnh, mà là một phản ứng hóa–tâm lý do chính việc sử dụng trước đó tạo ra.

Cần làm rõ vài điểm cơ bản.

Thứ nhất, không có hàng thay thế cho ma túy.

Thứ hai, bạn không cần ma túy. Nó không phải là nhu cầu sinh tồn, mà là một chất độc đã được gán nhầm vai trò. Khi cơn khó chịu xuất hiện, hãy hiểu đúng bản chất của nó: đó là trạng thái mà chỉ người nghiện mới phải trải qua. Người không nghiện không hề có những cơn này. Chúng không phải dấu hiệu của thiếu hụt thực sự, mà là dấu hiệu của một cơ chế lệ thuộc đang suy yếu.

Thứ ba, ma túy tạo ra khoảng trống, chứ không lấp đầy khoảng trống. Càng sớm dạy cho não bộ thấy rằng không có thứ gì cần phải “bù đắp”, bạn càng nhanh thoát khỏi sự lệ thuộc.

Nhiều người tin rằng họ phải tránh toàn bộ thế giới xung quanh hoặc né mọi thứ “gợi nhớ” thì mới thành công. Điều đó không cần thiết. Vấn đề không nằm ở môi trường, mà nằm ở cách não bộ diễn giải nó. Một số người cho rằng họ đã thành công nhờ dùng các hình thức thay thế nhẹ hơn. Thực tế, nếu họ thoát được, thì đó là mặc dù những thứ thay thế đó, chứ không phải nhờ chúng. Những thứ này chỉ làm cho sự tẩy não tồn tại lâu hơn.

Sự hấp dẫn của các biện pháp thay thế xuất phát từ một giả định sai. Người ta tin rằng khi dừng lại, họ phải đối mặt với hai kẻ thù lớn: phá bỏ thói quen và chịu đựng những cơn đau thể xác dữ dội. Từ đó, họ kết luận rằng nên “xử lý từng kẻ một”: giữ lại một phần nhỏ để giảm đau, rồi mới bỏ hẳn. Lập luận này nghe có vẻ hợp lý, nhưng nó dựa trên hiểu lầm. Nghiện không phải là thói quen đơn thuần, và cơn đau thể xác thực sự — nếu có — không phải là vấn đề chính. Điều duy nhất cần được loại bỏ là niềm tin rằng chất đó có giá trị.

Mọi hình thức thay thế đều giữ cho cơ chế lệ thuộc tiếp tục sống, và vì thế kéo dài sự tẩy não. Việc thoát nghiện trở nên đơn giản khi sự tẩy não được tháo gỡ trước lần sử dụng cuối cùng. Khi đó, phản ứng còn sót lại của cơ thể nhanh chóng tự điều chỉnh, và không gây ra nhiều rắc rối hơn so với khi bạn còn nghiện.

Hãy tự hỏi một câu rất thẳng thắn: liệu có thể chữa khỏi nghiện bằng chính thứ gây nghiện không? Câu trả lời hiển nhiên là không. Nhiều người rơi vào bẫy của những lời biện minh tinh vi: loại này “an toàn hơn”, hoàn cảnh này “đặc biệt”, liều này “không đáng kể”. Đừng bị đánh lừa. Cơ chế phía sau vẫn y nguyên. Sự khác biệt chỉ nằm ở câu chuyện mà não bộ kể ra.

Một số người cố lấp chỗ trống bằng ăn uống, rượu, hoặc các hành vi khác. Điều này không giải quyết vấn đề, mà chỉ chuyển nó sang hình thức khác. Cảm giác “cần phần thưởng” không phải là nhu cầu thật, mà là hậu quả của việc từng tạo ra khó chịu rồi giải tỏa nó. Nó giống như đi giày chật để tận hưởng cảm giác dễ chịu khi cởi ra. Khi bạn hiểu điều này, ý tưởng về “phần thưởng” sẽ tự mất ý nghĩa.

Những người nghiện kiểu “tình cờ” thường tin rằng họ đang bị tước đi một niềm vui nhỏ, đặc biệt trong những giai đoạn căng thẳng hay nghỉ ngơi. Khi họ nói: “Không có nó thì tôi không thư giãn được”, họ đang nhầm lẫn giữa thư giãn tự nhiên và việc gãi một cơn ngứa do chính họ tạo ra. Sự nghỉ ngơi thật sự không cần đến chất gây nghiện, và trên thực tế, nó đến dễ dàng hơn khi không còn lệ thuộc.

Nếu bạn tiếp tục tin rằng mình cần một thứ thay thế, bạn sẽ cảm thấy thiếu thốn và khổ sở. Chính cảm giác đó mới là thứ thường dẫn đến tái nghiện. Ngược lại, khi bạn thấy rõ rằng không có gì để thay thế cả — vì không có gì bị mất — cảm giác thèm muốn sẽ nhanh chóng phai đi. Nó chỉ là một phản ứng tạm thời, và mỗi lần nó xuất hiện rồi biến mất, đó là bằng chứng cho thấy sự lệ thuộc đang tan rã.

Bạn không cần hàng thay thế. Điều đang biến mất không phải là một niềm vui, mà là một hình thức nô lệ.