Khoảnh khắc bừng tỉnh

Sau khi việc sử dụng ma túy chấm dứt hoàn toàn, nhiều người trải qua một giai đoạn mà họ mô tả như một sự “bừng tỉnh”. Không phải theo nghĩa cảm xúc cao trào hay hưng phấn, mà là một nhận thức rõ ràng và yên tĩnh: sợi dây ràng buộc cuối cùng đã đứt. Cuộc sống không còn xoay quanh việc thiếu hay cần một chất nào đó. Thế giới không thay đổi, nhưng cách bạn nhìn nó thì có.

Ở thời điểm này, người ta không còn phải tự nhắc mình rằng “tôi không cần ma túy nữa”. Ý nghĩ đó đơn giản là không còn cần thiết. Sự lệ thuộc từng được cho là không thể thiếu giờ lộ rõ bản chất: một giả định sai. Chính tại đây, quá trình tẩy não thực sự kết thúc.

Những người “cai” bằng ý chí hiếm khi chạm đến khoảnh khắc này. Dù họ có ngừng sử dụng trong thời gian dài, họ vẫn giữ niềm tin rằng mình đã từ bỏ một thứ mang lại lợi ích nào đó. Niềm tin về sự hy sinh đó ngăn cản sự giải phóng hoàn toàn. Ngược lại, khi bản chất của nghiện được hiểu đúng, khoảnh khắc bừng tỉnh không phải là phần thưởng cho nỗ lực, mà là hệ quả tự nhiên của việc nhận thức được sửa sai.

Khoảnh khắc này không có mốc thời gian cố định. Với một số người, nó xuất hiện sau vài tuần; với người khác, chỉ sau vài ngày. Thậm chí có trường hợp, nó xảy ra ngay cả trước khi lần sử dụng cuối cùng chấm dứt, khi người đó nhận ra một cách chắc chắn rằng không còn lý do nào để tiếp tục. Khi sự hiểu đã trọn vẹn, hành vi mất đi nền tảng tồn tại của nó.

Những mốc thời gian thường được nhắc đến—vài ngày cho các khó chịu ban đầu, vài tuần để “hoàn toàn tự do”—chỉ mang tính quan sát, không phải quy luật. Chúng dễ gây hai hiểu lầm. Thứ nhất, người nghiện có thể tin rằng họ buộc phải trải qua một giai đoạn khó khăn kéo dài. Thứ hai, họ có thể chờ đợi một “điểm đến” cụ thể, nơi mọi thứ đột nhiên trở nên hoàn hảo. Cả hai cách nghĩ đều không chính xác.

Cuộc sống vẫn tiếp diễn với những ngày tốt và những ngày tệ, như trước đây. Khi một ngày khó khăn xuất hiện sau vài tuần không sử dụng, nó không phải là dấu hiệu của nghiện quay lại. Nó chỉ là một ngày khó khăn. Nếu người ta đã gán cho ma túy vai trò “công cụ đối phó”, họ sẽ diễn giải sai điều này thành thất bại, và sự thất vọng đó có thể làm lung lay sự chắc chắn vừa hình thành.

Thực tế, điều thường xảy ra là: trong những tình huống từng được xem là không thể chịu đựng nếu thiếu ma túy—căng thẳng, giao tiếp xã hội, áp lực—người ta đột nhiên nhận ra rằng mình vẫn đối diện được, thậm chí còn nhẹ nhàng hơn. Quan trọng hơn, ý nghĩ về ma túy không xuất hiện. Khoảnh khắc đó, dù thoáng qua, là bằng chứng trực tiếp rằng sự lệ thuộc chưa bao giờ là thật.

Một giai đoạn dễ trượt ngã khác thường xuất hiện sau vài tuần ở những người dựa vào ý chí. Khi cảm giác thèm đã lắng xuống, họ muốn “kiểm tra” xem mình còn nghiện hay không. Việc đó không xuất phát từ nhu cầu, mà từ tò mò và niềm tin ngầm rằng ma túy từng mang lại thứ gì đó đáng giá. Chính sự “kiểm tra” này tái kích hoạt cơ chế cũ, không phải vì sức mạnh của chất, mà vì niềm tin chưa bị tháo gỡ hoàn toàn.

Điểm then chốt không nằm ở việc chờ đợi khoảnh khắc bừng tỉnh. Nó nằm ở chỗ nhận ra rằng, một khi việc sử dụng chấm dứt và sự hiểu đã đủ sâu, thì không còn gì để chiến đấu. Không có thế lực bên ngoài nào cần vượt qua. Thứ duy nhất có thể trì hoãn cảm giác tự do là việc tiếp tục quan sát bản thân, lo lắng xem “khi nào thì nó đến”, hay tin rằng còn điều gì đó phải xảy ra thì mọi chuyện mới trọn vẹn.

Khoảnh khắc đó không cần được săn đón. Nó đến như một hệ quả tất yếu khi một sai lầm nhận thức đã được sửa xong. Và khi nó đến, điều nổi bật nhất không phải là sự phấn khích, mà là sự bình thường: cuộc sống diễn ra mà không cần đến ma túy, như thể điều đó vốn dĩ luôn là như vậy.