Liệu tôi có bỏ lỡ gì không?

Hoàn toàn không. Khi cơ chế nghiện sử dụng mạng xã hội vô thức bị phá vỡ hoàn toàn, não bộ không còn thèm khát những cú bơm dopamine ngắt quãng nữa. “Máng trượt” feed vô tận dần khô lại vì không còn được bôi trơn bằng sự tò mò cưỡng bức, sự lo âu và phản xạ theo thông báo. Những mảnh tẩy não còn sót lại cũng tự tan biến. Bạn không chỉ ổn định hơn về tinh thần để đối diện với áp lực đời sống, mà còn bắt đầu cảm nhận lại những khoảnh khắc bình thường — thứ mà trước đây đã bị nuốt chửng bởi màn hình.

Nguy cơ duy nhất còn lại đến từ ảnh hưởng của những người vẫn coi mạng xã hội bị lôi kéo là chỗ dựa tinh thần, là nguồn giải trí, là “kết nối”. Tâm lý đứng núi này trông núi nọ vốn quen thuộc. Nhưng thật kỳ lạ: tại sao trong trường hợp của mạng xã hội — với quá nhiều tổn hại so với những “lợi ích” tưởng tượng — người đã thoát ra lại có lúc ghen tị với những kẻ vẫn còn bị cuốn vào feed?

Sự tẩy não từ xã hội giải thích điều đó. Từ rất sớm, chúng ta được dạy rằng online liên tục là bình thường, là cập nhật, là không bị bỏ lại phía sau. Vì vậy, dù đã nhìn rõ việc lướt feed vô tận chỉ là một trò tiêu hao chú ý vô nghĩa, một số người vẫn trượt lại vào đúng cái bẫy cũ. Cảm giác trống rỗng khi ở một mình, sự bất an khi không có kích thích, nỗi sợ “không theo kịp” — tất cả bị hiểu nhầm là dấu hiệu của thiếu thốn. Điều này nghe có vẻ hợp lý, nhưng chỉ cần nhìn thẳng vào sự thật: không chỉ những người không nghiện đều ổn khi không lướt feed, mà chính những người nghiện — dù vẫn đang chìm trong ảo tưởng “giải trí” và “thư giãn” — cũng ước gì mình không bị lôi kéo như vậy. Vậy tại sao người đã thoát lại ghen tị?

Lý do thứ nhất là câu thần chú quen thuộc: “Chỉ lướt một chút thôi”. Không có “một chút” nào cả. Hãy ngừng nhìn từng lần riêng lẻ và nhìn thẳng vào hành vi của người nghiện. Bạn có thể đang ghen tị với họ, nhưng họ không chịu nổi chính mình và phải ghen tị với bạn. Nếu bạn có thể quan sát khách quan một người đang lướt feed bị lôi kéo, đó sẽ là liều thuốc giải mạnh nhất. Hãy nhìn tốc độ họ kéo màn hình, số lần chuyển ứng dụng, những cú nhấp vô thức vào video kế tiếp. Hãy để ý cách họ nhanh chóng chán nội dung vừa xem và tiếp tục săn tìm thứ mới hơn, gây sốc hơn, kích thích hơn. Toàn bộ quá trình diễn ra gần như tự động. Họ không hề tận hưởng; họ chỉ không chịu nổi trạng thái không được kích thích. Sáng hôm sau, họ thức dậy với đầu óc mệt mỏi, năng lượng cạn kiệt, sự tập trung rã rời — và ngay khi cảm thấy khó chịu hay áp lực le lói, họ lại phải lao vào feed để “giải quyết”. Một vòng đời suy kiệt tinh thần, tự tin xói mòn, tâm trí bị ám ảnh. Tất cả vì điều gì? Ảo tưởng rằng mình đang “được hưởng” thứ gì đó, rằng vài mẩu nội dung vô nghĩa kia là khoái lạc?

Lý do thứ hai khiến một số người đã thoát vẫn còn cảm giác thèm là vì họ thấy người nghiện đang “làm gì đó” — lướt, xem, phản ứng — còn mình thì “không làm gì”. Từ đó nảy sinh cảm giác bị thiệt. Hãy làm rõ điều này: không phải người không lướt feed bị lôi kéo đang thiếu, mà chính người nghiện mới là kẻ thiếu thốn:

• Sự tập trung
• Năng lượng
• Sự tự tin
• Sự yên tĩnh trong đầu
• Khả năng hiện diện
• Tự do khỏi thôi thúc
• Lòng tự trọng

Hãy chấm dứt thói quen ghen tị với người nghiện mạng xã hội bị lôi kéo và nhìn họ đúng bản chất: những con người bị mắc kẹt trong một cơ chế khai thác sự chú ý. Tôi từng ở vị trí đó. Đó là lý do bạn đang đọc những dòng này, chứ không phải những người tiếp tục tự ru ngủ mình bằng các lý do nghe có vẻ hợp lý.

Bạn sẽ không ghen tị với một người nghiện chất kích thích. Và giống như mọi dạng nghiện khác, nghiện sử dụng mạng xã hội vô thức không bao giờ “tự khá hơn”. Nó chỉ leo thang. Nếu hôm nay bạn không thấy việc nghiện đó đáng sống, ngày mai nó còn đáng sống ít hơn. Đừng ghen tị với những người còn mắc kẹt. Hãy thương hại họ. Họ thực sự cần sự thương hại đó.