Tránh những “phần thưởng” ảo
Nhiều người nghiện sử dụng mạng xã hội vô thức cố thoát bằng ý chí thường tự khích lệ bằng cách bày ra các “phần thưởng”. Phổ biến nhất là tự hứa: nếu không lướt feed một tháng thì sẽ tự thưởng cho mình thứ gì đó. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng thực tế hoàn toàn phản tác dụng. Bất kỳ người nghiện nào còn chút tự trọng cũng thà lướt mỗi ngày còn hơn là tự “thưởng” theo kiểu đó. Cách làm này gieo nghi ngờ ngay từ đầu: không chỉ phải “nhịn” trong ba mươi ngày, mà còn không chắc liệu những ngày không có feed có thực sự dễ chịu hay không. Thứ từng được coi là thú vui hay chỗ dựa tinh thần bị tước đi. Cảm giác hy sinh tăng lên, và vì thế feed lại càng trở nên “đáng giá”.
Những biến thể khác của ảo tưởng này rất quen thuộc:
- Tôi sẽ ngừng lướt feed để buộc mình ra ngoài đời, giao tiếp thật, sống “có chất lượng” hơn.
- Tôi sẽ ngừng lướt để bùng nổ năng lượng, vượt lên người khác, đạt được thành công hay vị thế mong muốn.
- Tôi sẽ ngừng lướt để dồn toàn bộ sự tập trung cho sự nghiệp, không còn “đốt” thời gian và động lực vào mạng xã hội nữa.
Đúng là những điều đó có thể xảy ra. Nhưng hãy nhìn thẳng: kể cả khi đạt được, cảm giác mới mẻ cũng sẽ qua đi; nếu không đạt được, sự hụt hẫng sẽ càng lớn. Kết cục quen thuộc là quay lại vòng lặp cũ. Gắn việc dứt bỏ với phần thưởng giả chỉ làm tăng thêm nghi ngờ. Khi phần thưởng không đến (hoặc đến rồi mà không như tưởng tượng), câu hỏi sẽ xuất hiện: “Liệu bỏ lướt feed có thực sự làm cuộc sống tốt hơn không? Hay là mình làm sai cách?” Chính những câu hỏi đó thổi bùng cảm giác hy sinh và kéo theo các phản ứng cai.
Một dạng khác là các “lời thề” tập thể trên mạng. Chúng có vẻ giúp tránh cám dỗ trong một khoảng ngắn, nhưng thường thất bại vì những lý do sau:
- Phần thưởng là giả. Tại sao việc dứt bỏ lại phải phụ thuộc vào việc người khác cũng làm như vậy? Điều này chỉ tăng áp lực và cảm giác bị tước đoạt. Không ai có thể bị ép cai khi chưa sẵn sàng; một hiệp ước chỉ làm cơn thèm mạnh hơn và đẩy hành vi vào lén lút.
- Phụ thuộc lẫn nhau của ý chí. Cảm giác như đang chịu đựng một giai đoạn sám hối, chờ cơn thèm tự biến mất. Khi một người bỏ cuộc, những người khác có cớ để dừng “hành hạ” bản thân. Thực tế là đa số đã gian lận từ trước; sự sụp đổ chỉ là hợp thức hóa.
- Chia nhỏ công trạng. Dứt bỏ là một trải nghiệm mang lại cảm giác thành tựu rõ rệt khi nó thuộc về chính bạn. Khi ai cũng lao vào cùng lúc, công trạng bị chia nhỏ, động lực giảm theo.
- Lời hứa của “guru”. Thoát nghiện mang lại sự nhẹ nhõm vì cuộc giằng co chấm dứt và não bộ dần lấy lại cân bằng chú ý. Nhưng nó không biến bạn thành người đặc biệt hay bảo đảm phần thưởng xã hội nào. Không ai khác quan tâm việc bạn có lướt feed hay không.
Đừng tự lừa mình. Những “phần thưởng” đó không tạo khác biệt; chúng chỉ đổ thêm dầu vào lửa. Thay vì vậy, hãy nhìn thẳng vào câu hỏi cốt lõi: Tôi được lợi gì từ việc lướt feed vô tận? Tại sao tôi lại “phải” làm điều đó? Câu trả lời là: không có lợi gì cả. Không có nhu cầu thật sự nào ở đây; chỉ có một cơ chế lôi kéo tự duy trì. Bạn không đang từ bỏ giá trị; bạn đang chấm dứt một sự tự trừng phạt.
Vì thế, việc biến việc dứt bỏ thành một tuyên bố, một chiến công hay một sự kiện xã hội chỉ khiến “con tiểu quỷ” có thêm chỗ bám. Mỗi khi nó được nhắc tên, được xin giúp đỡ, được tranh cãi, nó lại được tiếp oxy. Khi ảo tưởng được nhìn thẳng và mất chỗ đứng, cơ chế đó tự tắt. Không có phần thưởng nào cần chờ đợi. Không có cuộc đua nào cần thắng. Chỉ có một sự thật đơn giản: sử dụng mạng xã hội vô thức không mang lại điều gì, và vì thế không có gì để tiếc nuối khi nó biến mất.