Phương pháp dễ dàng
Mục tiêu của cuốn sách này là đưa bạn đến một cách nhìn hoàn toàn mới. Không giống những phương pháp “cai mua sắm” thông thường — vốn khiến việc dừng lại giống như leo qua đỉnh Everest, rồi phải chịu đựng những tuần, những tháng bứt rứt, thiếu thốn và đấu tranh nội tâm — cách tiếp cận ở đây đi theo hướng ngược lại.
Bạn sẽ bắt đầu hành trình này không phải với cảm giác hy sinh, mà với cảm giác nhẹ nhõm, giống như vừa được chữa khỏi một căn bệnh kéo dài. Và càng về sau, bạn sẽ càng nhìn lại quãng thời gian mua sắm vô độ của mình với sự khó hiểu: làm sao mình lại từng cần đến những hành vi đó? Bạn sẽ nhìn những người còn đang vật lộn với mua sắm vô độ bằng sự cảm thông, chứ không phải ghen tị.
Trừ khi bạn chưa từng nghiện (và chỉ đọc vì người khác), hoặc đã thực sự chấm dứt hoàn toàn hành vi mua sắm theo impulse (không phải đang “nhịn mua” tạm thời), thì trong quá trình đọc cuốn sách này, bạn không cần cố gắng dừng mua sắm. Điều này nghe có vẻ ngược đời, nhưng nó là điểm mấu chốt. Khi bạn tiếp tục đọc, thôi thúc mua sắm sẽ tự giảm đi. Hãy tuân thủ điều này: cố gắng dừng lại quá sớm không mang lại lợi ích gì.
Nhiều người không đọc hết những cuốn sách kiểu này vì họ cảm thấy như mình đang chuẩn bị phải hy sinh một thứ quan trọng. Có người cố tình đọc thật chậm, mỗi ngày vài dòng, để trì hoãn “ngày phải từ bỏ”. Nhưng hãy nhìn thẳng vào thực tế: bạn có gì để mất đâu? Nếu sau khi đọc xong mà bạn vẫn không thoát được nghiện mua sắm, bạn cũng chẳng tệ hơn bây giờ. Về bản chất, đây là một canh bạc mà bạn không mất gì, trong khi khả năng thắng lại rất lớn.
Nếu bạn đã không mua sắm vô độ trong vài ngày hoặc vài tuần, nhưng vẫn không chắc mình đã thực sự thoát nghiện hay chưa; hoặc nếu bạn nhận thấy thôi thúc mua sắm đã giảm khi đang đọc cuốn sách này, thì đừng cố tình đi mua để “kiểm tra”. Trong trường hợp đó, bạn đã không còn là người nghiện nữa — chỉ là nhận thức của bạn chưa kịp theo sau thay đổi đó. Đến cuối sách, trạng thái đó sẽ trở nên ổn định và tự nhiên.
Phương pháp này hoàn toàn khác với các cách tiếp cận thông thường, vốn chỉ liệt kê hàng loạt hậu quả của mua sắm vô độ rồi ngầm nói với bạn rằng:
“Cứ chịu đựng một thời gian, rồi cảm giác thèm mua sẽ biến mất, và tôi có thể tận hưởng cuộc sống mà không còn là nô lệ của nó.”
Nghe có vẻ hợp lý, và mỗi ngày vẫn có vô số người đang cố “cai mua sắm” theo cách đó. Nhưng nếu cách này hiệu quả, bạn đã không cần đọc đến đây.
Lý do thất bại nằm ở những điểm sau.
Vấn đề không phải là ngừng mua sắm.
Trên thực tế, mỗi lần bạn mua xong một món đồ, bạn đã ngừng mua rồi. Trong ngày đầu tiên của một đợt “nhịn mua”, bạn luôn có những lý do rất mạnh mẽ để nói rằng: “Mình không muốn mua sắm vô độ nữa.” Ai cũng có những lý do như vậy. Vấn đề thực sự xảy ra vào ngày thứ hai, thứ mười, hay một thời điểm bất chợt nào đó, khi bạn nghĩ: “Chỉ xem một chút thôi”, “Chỉ mua một món nhỏ”, và rồi toàn bộ vòng lặp lại bắt đầu.
Việc ý thức được tác hại thường không giúp, mà còn làm mọi thứ khó hơn.
Những lý do khiến bạn muốn dừng mua sắm thường lại chính là thứ khiến bạn sợ hãi hơn. Thứ nhất, chúng khiến bạn tin rằng mình đang phải từ bỏ một nguồn giải tỏa, một “phần thưởng”, một thứ mang lại khoái cảm và thư giãn — ít nhất là trong nhận thức của người nghiện. Thứ hai, chúng tạo ra một “điểm mù”: bạn tập trung vào việc chống lại hành vi, thay vì nhìn thẳng vào bản chất của nó.
Với phương pháp này, trước hết, hãy tạm gác lại mọi lý do tại sao bạn nên bỏ. Thay vào đó, hãy đối diện trực tiếp với chính hành vi mua sắm vô độ. Hãy tự hỏi ba câu hỏi đơn giản:
- Mua sắm vô độ thực sự mang lại cho tôi điều gì?
- Tôi có thực sự thích nó không?
- Tôi có thực sự cần phải sống với một hành vi khiến tôi tự bào mòn tinh thần mình không?
Sự thật rất rõ ràng: mua sắm vô độ không mang lại cho bạn bất kỳ lợi ích nào. Không phải là “có lợi nhưng hại nhiều hơn”, mà là không có lợi ích nào cả.
Hầu hết người nghiện đều cảm thấy cần phải hợp lý hóa lý do mua sắm của mình: để xả stress, để tự thưởng, để cảm thấy tốt hơn, để bù đắp cho điều gì đó. Nhưng tất cả những lý do đó đều là ngụy biện — những ảo tưởng được tạo ra để duy trì vòng lặp.
Bước đầu tiên là loại bỏ những ngụy biện đó. Khi làm được điều này, bạn sẽ nhận ra rằng bạn không hề mất gì cả. Thậm chí ngược lại. Khi ảo tưởng rằng “cuộc sống sẽ trống rỗng nếu không mua sắm” tan biến — khi bạn thấy rằng cuộc sống không những không tệ hơn, mà còn nhẹ nhàng và rõ ràng hơn — thì cảm giác thiếu thốn cũng biến mất.
Sau đó, chúng ta mới nói đến những thay đổi tích cực khác. Nhưng điều quan trọng nhất cần hiểu ngay từ đầu là: bạn không từ bỏ bất kỳ điều gì có giá trị. Bạn chỉ đang chấm dứt một ảo tưởng, và cùng với nó là sự lệ thuộc mà ảo tưởng đó tạo ra.