Thời điểm

Ngoài sự thật hiển nhiên rằng rượu bia không mang lại bất kỳ lợi ích nào cho bạn — và rằng bây giờ rõ ràng đã là thời điểm thích hợp để dừng lại — thì vấn đề thời điểm vẫn đóng vai trò then chốt.

Xã hội coi rượu bia như một thói quen xã giao vô thưởng vô phạt, hoặc cùng lắm là “hơi quá chén”. Đây là một nhận thức hoàn toàn sai. Rượu bia không khác gì một dạng ma túy hợp pháp: một cơ chế gây nghiện tinh vi và là mầm mống phá hủy các mối quan hệ, sức khỏe và khả năng sống tỉnh táo. Điều tồi tệ nhất mà nhiều người gặp phải trong đời không phải là một biến cố đơn lẻ, mà là việc bị cuốn vào vòng nghiện này và không thoát ra được. Nếu tiếp tục lún sâu, hậu quả chỉ có thể nặng hơn, không bao giờ nhẹ đi.

Trong nhiều năm, rượu bia được coi là vô hại vì người ta không phân biệt được giữa việc uống thưa thớt trong những xã hội chậm rãi trước kia và mức tiêu thụ thường xuyên, dồn dập trong đời sống hiện đại. Nhưng điểm mấu chốt không nằm ở liều lượng hay hoàn cảnh. Dù người nghiện uống để “giải sầu”, “xả stress” hay “thư giãn”, thứ trói buộc họ không phải là cơn lệ thuộc thể chất — mà là sự tẩy não xoay quanh rượu bia. Một người thông minh hoàn toàn có thể rơi vào cái bẫy này. Nhưng chỉ có người không hiểu bản chất cái bẫy mới tiếp tục ở lại trong đó khi đã nhìn thấy nó. May mắn là đa số người nghiện không hề ngu ngốc; họ chỉ tin rằng mình yếu kém vì không dừng lại được. Mỗi người bị tẩy não theo một cách khác nhau, đó là lý do vì sao nghiện rượu mang nhiều “bộ mặt” đến vậy.

Điều đáng chú ý là: một phương pháp vốn được thiết kế để tháo gỡ một trong những dạng nghiện mạnh và nhanh nhất vẫn giữ nguyên hiệu lực khi áp dụng cho rượu bia. Bởi vì bản chất của nghiện không nằm ở chất, mà nằm ở cách bộ não bị đánh lừa.

Xã hội tin rằng cai nghiện rượu là vô cùng khó. Và khi một việc bị coi là khó, con người cần gì? Một chỗ dựa tinh thần. Với người nghiện rượu, chỗ dựa đó chính là… rượu. Việc dừng uống trông giống như một cú đánh kép: không chỉ phải đối mặt với “nhiệm vụ khó khăn”, mà còn bị tước đi thứ mà họ tin là giúp mình chịu đựng khó khăn đó. Điểm then chốt của cách tiếp cận này là: bạn không cần phải “từ bỏ” trong quá trình thoát nghiện. Thay vào đó, mọi nỗi sợ và nghi ngờ được tháo gỡ trước, để khi ly rượu cuối cùng được đặt xuống, bạn không còn cảm giác mất mát hay thiếu thốn nào.

Cần nhấn mạnh điều này: bạn không từ bỏ bất kỳ thứ gì. Ngược lại, bạn chỉ đang chấm dứt một sự mất mát kéo dài.

Quay lại vấn đề thời điểm. Trước hết, trong vài tuần tới, hãy quan sát và dự đoán những tình huống thường kích hoạt ảo tưởng và thói quen cũ: những buổi tụ họp, những lúc rảnh rỗi, căng thẳng công việc, hay khi cần “ăn mừng”. Đừng cố cắt giảm trong giai đoạn này. Bạn chưa cần dừng uống. Chỉ cần chú ý đến cảm giác thất vọng sau khi uống, những kỳ vọng không được thỏa mãn, cảm giác nặng nề trong cơ thể, các triệu chứng cai nhẹ, sự cáu kỉnh và u ám. Đồng thời, hãy hình dung trạng thái bình thường khi bạn không còn phải chịu đựng những điều đó nữa.

Vậy thì, khi nào là thời điểm thích hợp để bắt đầu? Với nhiều người, khi họ vẫn còn tin rằng rượu giúp họ thư giãn, xả stress, làm cuộc sống bớt tẻ nhạt, họ sẽ chọn những lúc “rảnh rang, thoải mái”. Nhưng chính khi đó, động cơ dừng uống lại biến mất. Sự thật là: dù bạn đang bận rộn hay nhàn rỗi, căng thẳng hay thảnh thơi, cơ chế nghiện vẫn hoàn toàn giống nhau. Ngay cả trong những hoàn cảnh mà bạn từng nghĩ là “cần rượu nhất”, điều duy nhất thay đổi chỉ là cái chỗ dựa giả không còn được dùng nữa. Nhưng nếu được nói thẳng điều này, liệu bạn có chấp nhận không?

Hãy xem một so sánh đơn giản. Hai người cùng đến hồ bơi. Một người đứng ngập ngừng, nhúng chân xuống nước rất lâu rồi mới dám bơi. Người kia biết rằng sớm muộn gì cũng phải xuống nước, nên nhảy thẳng xuống ngay từ đầu. Nếu người thứ nhất bị ép phải nhảy ùm xuống ngay, có lẽ anh ta sẽ chẳng bao giờ xuống nước. Cái bẫy nằm ở chỗ đó.

Người ta có thể nói: “Thời điểm là tối quan trọng, và chương sau sẽ cho bạn biết thời điểm tốt nhất để dừng uống.” Rồi lật sang trang tiếp theo chỉ thấy một chữ: NGAY BÂY GIỜ. Đó là sự thật hiển nhiên. Nhưng chính vì nó quá trực diện nên lại khó chấp nhận. Mánh khóe tinh vi nhất của nghiện rượu là thế này: khi cuộc sống căng thẳng, ta nghĩ đây không phải lúc thích hợp để dừng; khi cuộc sống yên ổn, ta lại chẳng buồn nghĩ đến chuyện dừng nữa.

Hãy tự hỏi:

1. Khi bắt đầu uống, bạn có từng quyết định rằng mình sẽ phụ thuộc vào rượu suốt đời và không bao giờ dừng lại được không? Dĩ nhiên là không.
2. Bạn có định tiếp tục phần đời còn lại trong tình trạng không thể dừng uống không? Dĩ nhiên là không.

Vậy thì khi nào? Ngày mai? Năm sau? Một lúc nào đó “thuận lợi hơn”? Chẳng phải đó chính là câu hỏi bạn đã lặp đi lặp lại kể từ khi nhận ra mình lệ thuộc rồi sao? Bạn có đang hy vọng rằng một ngày nào đó thức dậy và tự nhiên không còn muốn uống nữa không? Với bất kỳ dạng nghiện nào, điều đó không bao giờ xảy ra. Nghiện chỉ có xu hướng nặng dần, không nhẹ đi. Bạn có định chờ đến khi việc ra khỏi giường còn khó hơn việc mở chai không?

Cái bẫy chết người nằm ở niềm tin rằng bây giờ chưa phải lúc. Ngày mai luôn được tưởng tượng là dễ hơn. Chúng ta tự thuyết phục rằng cuộc sống hiện tại quá căng thẳng, nhưng thực tế thì không. Phần lớn những căng thẳng sinh tồn khắc nghiệt đã biến mất khỏi đời sống hiện đại. Bạn không phải lo thú dữ, không phải tìm nơi trú ẩn hay bữa ăn mỗi ngày. Con người đã được chọn lọc qua hàng triệu năm để đối phó với căng thẳng. Những giai đoạn áp lực nhất của đời người thường là thời thơ ấu và tuổi trẻ — và rất nhiều người đã vượt qua chúng mà không cần đến rượu.

Khi cơ thể và tinh thần ở trạng thái bình thường, con người hoàn toàn có khả năng trải qua thăng trầm của cuộc sống. Thứ phá hủy đời sống của người nghiện không phải là trách nhiệm, công việc hay tuổi tác, mà là những chỗ dựa tinh thần giả tạo mà họ tin rằng mình cần đến.

Hãy nhìn thẳng vào sự thật: bạn không có ý định ở lại trong cái bẫy này suốt đời. Dù sớm hay muộn, dù dễ hay khó, bạn cũng sẽ phải thoát ra. Rượu bia không phải là thú vui hay thói quen; nó là một cơ chế gây nghiện. Và chúng ta đều biết rằng việc dừng uống sẽ không bao giờ dễ hơn vào ngày mai — nó chỉ khó hơn. Vì vậy, thời điểm để kết thúc sự lệ thuộc này chỉ có thể là bây giờ, hoặc sớm nhất có thể.