Một thói quen xã hội?

Sức khỏe thể chất và tinh thần là những lý do khiến người ta muốn dừng uống rượu bia — và cũng là những lý do đủ để thấy rằng họ nên dừng lại. Không cần chờ nghiên cứu mới hay tuyên bố chính thức nào để biết rượu bia gây nghiện và có khả năng phá hủy đời sống. Cơ thể con người là một hệ thống tinh vi; bất kỳ người nghiện nào cũng sớm nhận ra rằng chất này rất dễ vượt khỏi tầm kiểm soát và trở nên độc hại, ngay cả khi xã hội vẫn gọi nó là “bình thường”.

Rượu bia bám rễ sâu không phải vì nó cần thiết, mà vì nó khớp hoàn hảo với những cơ chế tâm lý sẵn có của con người. Nó dễ tiếp cận, hợp pháp, rẻ, được chấp nhận rộng rãi và hiện diện ở khắp nơi. Trong những thời kỳ mà mức tiêu thụ thấp hơn, nhịp sống chậm và áp lực tinh thần chưa bị dồn nén liên tục, rượu từng được coi như một thức uống giao tiếp vô hại.

Ngày nay, ngay cả những người uống nhiều cũng phải thừa nhận rằng rượu bia là một chất kích thích mạnh, có khả năng gây lệ thuộc. Trước kia, hình ảnh sức mạnh gắn với sự tỉnh táo, khả năng tự đối diện và kiểm soát bản thân. Người ta uống để giao lưu; rượu chỉ là phần phụ. Với người nghiện rượu hiện đại, trật tự ấy bị đảo ngược. Rượu trở thành trung tâm, còn cuộc gặp gỡ chỉ là cái cớ. Dần dần hình thành niềm tin rằng mình cần rượu để thư giãn, để tự tin, để nói chuyện, thậm chí để “là chính mình”.

Khi những hệ quả tiêu cực ngày càng rõ, nhiều người tìm đến cộng đồng, chia sẻ trải nghiệm, bàn bạc chiến lược và tìm lối thoát. Người trưởng thành không muốn phụ thuộc vào một chất hóa học để cảm thấy ổn. Nhờ internet, ngày càng nhiều người xem xét nghiêm túc việc rời khỏi sự lệ thuộc này. Rượu bắt đầu được nhìn đúng bản chất: không cần thiết, gây hại, và không mang lại giá trị thật.

Một dấu hiệu rõ ràng là cách xã hội dần nhìn nhận lại việc uống. Thời khoe khoang “uống khỏe” đang nhường chỗ cho nhận thức rằng đó là biểu hiện của lệ thuộc. Thay vì là sức mạnh, nó lộ ra như một hình thức nô lệ tinh vi.

Lý do duy nhất khiến con người tiếp tục uống, ngay cả khi đã hiểu rõ tác hại, là vì họ từng thất bại khi cố dừng lại, hoặc vì họ sợ hãi. Từ đó nảy sinh vô số phương án: uống có chừng mực, chỉ uống cuối tuần, chỉ uống dịp đặc biệt, chỉ uống loại “nhẹ”, hay thay thế bằng nghi thức khác. Có người thử kiêng dài ngày, có người đặt ra quy tắc khắt khe về số lượng và thời điểm. Nhiều nỗ lực trong số đó được xem như “lùi để tiến” và đôi khi tạo cảm giác có ích. Nhưng càng đi xa, người ta càng nhận ra rằng việc vẫn coi rượu là thú vui, phần thưởng hay chỗ dựa cảm xúc chính là cốt lõi của vấn đề.

Nhiều cộng đồng trực tuyến ra đời với mục tiêu dừng uống hoàn toàn. Chúng có ích ở chỗ giúp người ta không còn cảm thấy đơn độc. Tuy nhiên, phần lớn vẫn dựa trên ý chí: đếm ngày, lập chuỗi thành tích, ép mình chịu đựng. Kết quả thường là ám ảnh, cảm giác thiếu thốn và thương hại bản thân. Phần lớn sự tẩy não vẫn còn nguyên. Rồi một lần tái uống xảy ra, hiệu ứng domino lan rộng, và nhiều người kết luận rằng mình “yếu đuối”. Những nỗ lực ấy không vô nghĩa; chúng giúp phơi bày vấn đề, nhưng đi kèm là rất nhiều tự hành hạ khi đã ngừng uống mà ham muốn vẫn còn nguyên.

Cách tiếp cận trong cuốn sách này đi theo hướng ngược lại. Nó không yêu cầu bạn chịu đựng ham muốn sau khi đã dừng uống, mà tháo gỡ ham muốn đó ngay từ đầu, trước khi ly rượu được đặt xuống. Khi nhu cầu và ảo tưởng bị loại bỏ, việc không uống trở nên tự nhiên. Mỗi ngày, ngày càng có nhiều người rời khỏi con tàu lệ thuộc, và những người còn mắc kẹt bắt đầu hoảng sợ khi nhận ra rằng họ có thể là những người cuối cùng còn ở lại.

Đừng để điều đó xảy ra.