Việc dừng uống rượu bia có khó hơn đối với tôi không?

Có nhiều yếu tố khiến một người cảm thấy việc dừng uống rượu bia là dễ hay khó. Tính cách, công việc, hoàn cảnh sống, thời điểm trong đời — tất cả đều khác nhau. Một số môi trường hoặc lối sống khiến việc dừng uống trông có vẻ khó hơn. Nhưng đó không phải yếu tố quyết định. Khi sự tẩy não đã được tháo bỏ, hoàn cảnh bên ngoài không còn giữ vai trò trung tâm nữa. Hãy nhìn rõ điều này qua một vài trường hợp thường gặp.

Người làm trong ngành y tế thường được cho là khó dừng uống rượu bia hơn. Lập luận phổ biến là họ hiểu rõ tác hại của rượu, nên đáng lẽ phải dễ dừng hơn. Nhưng hiểu biết chỉ tạo ra động cơ mạnh hơn để dừng, chứ không làm cho việc dừng trở nên dễ dàng. Trên thực tế, họ thường gặp ba trở ngại:

1. Tiếp xúc thường xuyên với bệnh tật và rủi ro sức khỏe tạo ra nỗi sợ. Sợ hãi là một trạng thái khiến cơ thể càng nhạy cảm với cảm giác trống rỗng do thiếu rượu, và dễ tìm đến một “chỗ dựa” quen thuộc.
2. Áp lực công việc kéo dài khiến họ khó phân biệt đâu là căng thẳng tự nhiên của cuộc sống, đâu là triệu chứng cai. Hai thứ này bị trộn lẫn, và rượu bia được gán nhầm vai trò “giải tỏa”.
3. Cảm giác tội lỗi vì cho rằng mình “phải làm gương” tạo thêm áp lực tâm lý, khiến việc dừng uống bị nhìn như một sự hy sinh lớn.

Sau một ngày làm việc mệt mỏi, căng thẳng tự nhiên sẽ giảm dần theo thời gian. Nếu trong lúc đó họ uống rượu bia, tâm trí sẽ nhầm lẫn nguyên nhân và kết quả, và quy công trạng thái dễ chịu đó cho rượu. Khi dừng uống, ký ức sai lệch này khiến rượu bia trở nên “quý giá”, và cảm giác thiếu thốn dường như mạnh hơn. Đây không phải nghiện do yếu đuối, mà là nghiện hình thành ngẫu nhiên — điều có thể xảy ra trong bất kỳ hoàn cảnh nào khi con người buộc phải kiêng khem. Với cách dừng bằng ý chí, người nghiện tin rằng mình đã mất đi phương tiện nghỉ ngơi. Nhưng khi ảo tưởng đó bị tháo bỏ, giấc ngủ và sự thư giãn vẫn đến một cách tự nhiên, dù cơ thể đang điều chỉnh lại hệ thống tưởng thưởng.

Một hoàn cảnh khác dễ dẫn đến tái nghiện là sự chán chường, đặc biệt khi đi kèm áp lực tinh thần. Sinh viên, cha mẹ đơn thân, hoặc những người làm công việc vừa căng thẳng vừa lặp lại thường rơi vào trạng thái này. Khi dừng bằng ý chí, họ bị mắc kẹt trong những khoảng trống thời gian và liên tục nghĩ về thứ mình “đã mất”. Chính sự tập trung đó làm tâm trạng nặng nề hơn. Điều này không phải là hệ quả tất yếu của việc dừng uống, mà là hậu quả của việc tin rằng rượu bia từng mang lại điều gì đó tốt đẹp. Khi tâm thế được điều chỉnh đúng, những khoảnh khắc ý thức về việc không uống trở thành cơ hội để thấy rõ sự nhẹ nhõm từ việc loại bỏ một gánh nặng.

Khi nhìn đúng bản chất, những cảm giác khó chịu ban đầu không còn đáng sợ, thậm chí trở nên thú vị. Bất kỳ ai — không phân biệt tuổi tác, giới tính, trí thông minh hay nghề nghiệp — đều có thể thấy việc dừng uống rượu bia là dễ dàng, nếu sự tẩy não đã được tháo bỏ hoàn toàn.

Có hai nguyên nhân chính khiến người ta thất bại. Nguyên nhân thứ nhất là kích thích bên ngoài: quảng cáo rượu bia, mạng xã hội, tiệc tùng, hoặc cảnh người khác uống một cách thoải mái. Đôi khi chỉ là một thoáng ghen tị hay yếu lòng. Trong những khoảnh khắc đó, điều cần được thấy rõ là: không tồn tại chuyện “uống một chút cho vui” hay “uống để dễ chịu hơn”. Người đang uống không phải là người được hưởng lợi, mà là người vẫn còn bị trói buộc. Khi nhìn đúng, cảm giác ghen tị biến mất, nhường chỗ cho sự nhẹ nhõm.

Nguyên nhân thứ hai là một ngày tồi tệ. Cuộc sống luôn có thăng trầm, dù bạn có uống rượu bia hay không. Phương pháp ý chí thất bại vì khi gặp một ngày không như ý, người nghiện bắt đầu tiếc rượu, và sự tiếc nuối đó khiến ngày tồi trở nên tệ hơn. Người không uống rượu bia thực ra được trang bị tốt hơn để đối mặt với căng thẳng. Nếu một ngày tồi xảy ra trong giai đoạn đầu, điều đó không có gì bất thường. Những ngày tồi vẫn tồn tại khi bạn còn uống — nếu không, bạn đã chẳng có lý do để dừng. Sự khác biệt là: rượu bia không còn được xem là giải pháp giả tạo nữa.

Khi còn nghiện, người ta buộc phải phớt lờ mặt tiêu cực của rượu bia. Hiếm ai thừa nhận mình đang rối loạn; họ chỉ nói “mệt một chút” hay “xuống tinh thần nhẹ”. Khi gặp rắc rối và ý nghĩ uống rượu thoáng qua, nó có thực sự làm mọi thứ tốt hơn không? Không. Nhưng trớ trêu là khi dừng uống, mọi khó khăn phát sinh sau đó lại bị đổ lỗi cho việc “cai rượu”.

Nếu công việc căng thẳng, ý nghĩ “lúc này mà có ly rượu thì tốt” sẽ xuất hiện. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng đó chỉ là một dạng tự trừng phạt. Rượu bia không giải quyết vấn đề, và việc tiếc nuối nó chỉ khiến vấn đề nặng thêm. Bạn không khổ vì không uống; bạn khổ vì còn tin rằng uống từng có ích. Bạn biết mình đã nhìn ra sự thật — vậy tại sao lại tiếp tục nghi ngờ chính điều đó?

Cái gọi là “tâm thế tích cực” ở đây không phải là tự động viên, mà là sự rõ ràng. Khi sự thật được nhìn thẳng, mọi mâu thuẫn tự biến mất.