Liệu tôi có bỏ lỡ gì không?
Hoàn toàn không.
Một khi hệ điều kiện hóa nghiện game đã bị tháo gỡ hoàn toàn, não bộ không còn cảm giác “cần chơi” để cảm thấy ổn. Những đường mòn kích thích – phần thưởng từng được mài nhẵn qua hàng nghìn giờ chơi sẽ dần mờ đi vì không còn được “bôi trơn” bằng niềm tin sai. Những dấu vết tẩy não còn sót lại cũng sẽ tự tan biến. Không phải vì bạn cố quên game, mà vì không còn lý do gì để nhớ đến nó.
Điều này không khiến bạn mất đi khả năng giải trí, thư giãn hay tận hưởng cuộc sống. Ngược lại, bạn trở nên đủ tỉnh táo và vững vàng để đối diện với những áp lực đời thường mà không cần một chỗ dựa giả. Những khoảnh khắc bình thường vốn bị game che khuất sẽ hiện ra rõ ràng hơn, không phải vì chúng “tuyệt vời hơn”, mà vì bạn không còn bị tê liệt nhận thức.
Mối nguy duy nhất còn lại là ảnh hưởng từ những người vẫn coi game là chốn nương tựa tinh thần, là nguồn vui, là cách “xả stress”. Tâm lý đứng núi này trông núi nọ vốn quen thuộc trong đời sống. Nhưng thật kỳ lạ: tại sao với game — một thứ có vô số tác hại so với những “lợi ích” được thêu dệt — người đã dừng chơi lại có lúc ghen tị với những người vẫn còn mắc kẹt?
Câu trả lời nằm ở sự tẩy não từ xã hội và từ chính hệ nghiện. Game được xem là giải trí bình thường, thậm chí là “đam mê”, “cộng đồng”, “bản sắc”. Khi đã dừng chơi, người nghiện cũ có thể cảm thấy trống rỗng, bồn chồn, đặc biệt trong những giai đoạn cô đơn hay mệt mỏi. Những cảm giác này không phải bằng chứng rằng game từng mang lại điều gì quý giá, mà chỉ là dư âm của điều kiện hóa: não bộ quen với việc dùng game để né tránh cảm giác khó chịu. Điều nghịch lý là: không chỉ những người chưa từng nghiện game đều ổn khi không chơi, mà ngay cả những người đang nghiện nặng — dù vẫn tự thuyết phục mình rằng họ “tận hưởng” — cũng ước gì mình không bị lệ thuộc. Vậy tại sao người đã thoát lại còn ghen tị?
Lý do đầu tiên là ảo tưởng: “chỉ chơi một chút thôi.” Không tồn tại cái gọi là “một chút” đối với một hệ nghiện tự duy trì. Đừng nhìn từng phiên chơi riêng lẻ; hãy nhìn từ góc độ của một người nghiện game. Bạn có thể đang ghen tị với họ, nhưng họ không chịu nổi chính mình và phải ghen tị với bạn. Nếu bạn có thể quan sát khách quan một người nghiện khi họ chơi, đó sẽ là liều thuốc tỉnh táo mạnh nhất.
Hãy để ý: họ bật game một cách tự động ra sao, nhảy liên tục giữa các nhiệm vụ, màn chơi, chế độ. Sự tập trung bị xé vụn, cảm giác chán nản đến rất nhanh, rồi lại phải tìm kích thích mới: phần thưởng lớn hơn, trận căng hơn, loot hiếm hơn. Hành vi diễn ra gần như không cần suy nghĩ. Họ không “tận hưởng”; họ chỉ không chịu nổi trạng thái bình thường khi không có game. Ngày hôm sau, họ thức dậy với năng lượng cạn kiệt, đầu óc mụ mị, và khi một chút căng thẳng xuất hiện, họ lại phải quay về với màn hình. Một vòng lặp tự hủy: sức khỏe suy giảm, sự tự tin xói mòn, tâm trí bị chiếm đóng, đời sống thu hẹp. Tất cả chỉ để nuôi một ảo tưởng rằng mình đang nhận được “niềm vui xứng đáng”.
Lý do thứ hai khiến một số người đã thoát nghiện vẫn còn cảm giác thèm là vì họ nhìn thấy người nghiện dường như đang “làm gì đó” — đang chơi, đang giải trí — còn mình thì “không làm gì cả”. Từ đó nảy sinh cảm giác bị thiệt thòi. Hãy làm rõ điều này: không phải người không chơi game đang thiếu thốn, mà chính người nghiện mới là người đang thiếu.
Họ thiếu:
- Sức khỏe
- Năng lượng
- Khả năng tập trung
- Sự thanh thản trong tâm trí
- Lòng can đảm đối diện đời thực
- Sự yên ổn
- Tự do lựa chọn
- Lòng tự trọng
Hãy chấm dứt thói quen ghen tị với người nghiện game và bắt đầu nhìn họ đúng như bản chất của nghiện: những con người đang bị mắc kẹt. Tôi đã từng là một trong số đó. Đó là lý do bạn đang đọc cuốn sách này, chứ không phải những người tiếp tục tự lừa mình rằng “chơi có kiểm soát” là giải pháp.
Bạn sẽ không ghen tị với một người nghiện cờ bạc hay chất kích thích. Và cũng như mọi chứng nghiện khác, nghiện game không bao giờ tự tốt lên. Nó chỉ trượt dài theo cấp số nhân. Nếu hôm nay bạn không thấy “thú vị” khi là người nghiện, ngày mai sẽ còn tệ hơn. Đừng ghen tị với những người vẫn đang chơi. Hãy thương hại họ. Họ cần điều đó.