Tránh các “phần thưởng” ảo

Một sai lầm phổ biến của những người cố dừng chơi game bằng ý chí là tự tạo ra các “phần thưởng” để khích lệ bản thân. Ví dụ quen thuộc nhất là tự hứa: nếu không chơi game trong một tháng thì sẽ thưởng cho mình một thứ gì đó. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng trên thực tế hoàn toàn phản tác dụng.

Cách này ngầm thừa nhận rằng việc không chơi game là một sự hy sinh, còn game là thứ có giá trị đến mức phải được “đền bù”. Người nghiện nào còn chút tự trọng sẽ thà tiếp tục chơi mỗi ngày còn hơn là tự ép mình chịu đựng rồi mong chờ một phần thưởng thay thế. Sự nghi ngờ được gieo vào đầu họ: không chỉ phải “nhịn” trong một khoảng thời gian dài, mà còn không biết liệu những ngày không có game có thực sự dễ chịu hay không. Chỗ dựa tinh thần quen thuộc đã bị rút đi, và vì thế game lại càng được thổi phồng giá trị.

Những biến thể khác của kiểu tự lừa này gồm:

• Tôi sẽ bỏ game để buộc bản thân ra ngoài nhiều hơn, giao tiếp xã hội hơn, sống “đúng nghĩa” hơn.
• Tôi sẽ bỏ game để giải phóng năng lượng tiềm ẩn, vượt trội hơn người khác, đạt được vị thế hay hình ảnh mà tôi mong muốn.
• Tôi sẽ bỏ game để tập trung toàn lực vào sự nghiệp, không còn “đốt thời gian” vào game nữa.

Tất cả những điều đó có thể xảy ra, nhưng chúng không liên quan đến bản chất của nghiện. Nếu bạn đạt được các mục tiêu ấy, sự mới mẻ rồi cũng sẽ qua, và cảm giác trống rỗng quen thuộc sẽ quay lại. Nếu bạn không đạt được, bạn sẽ càng thất vọng và bắt đầu nghi ngờ quyết định dừng chơi. Dù theo hướng nào, bạn cũng đã đặt nền móng cho việc quay lại vòng lặp cũ.

Gắn việc dừng chơi game với các phần thưởng giả chỉ làm tăng thêm cảm giác “mất mát”. Khi phần thưởng không đến — hoặc đến mà không mang lại cảm giác như tưởng tượng — người nghiện sẽ tự hỏi: “Vậy rốt cuộc việc không chơi game có giúp ích gì không? Hay là tôi làm sai cách?” Chính những câu hỏi đó nuôi dưỡng cảm giác hy sinh, và từ đó làm cho các triệu chứng cai mang tính tâm lý trở nên rõ rệt hơn.

Một dạng khác của phần thưởng ảo là các “lời thề tập thể” trên mạng: cùng nhau cam kết không chơi game trong một khoảng thời gian. Chúng có thể tạm thời giảm sự cám dỗ, nhưng thường thất bại vì những lý do sau.

Thứ nhất, phần thưởng vẫn là giả. Tại sao bạn phải dừng chơi chỉ vì người khác cũng đang cố làm vậy? Điều này chỉ tạo thêm áp lực và củng cố ý niệm rằng bạn đang bị tước đi một thứ quý giá. Không thể ép bất kỳ ai chấm dứt nghiện nếu trong đầu họ vẫn tin rằng game mang lại điều gì đó thiết yếu.

Thứ hai, sự phụ thuộc lẫn nhau biến quá trình này thành một giai đoạn “chịu đựng”. Mọi người chờ đợi cơn thèm tự biến mất. Khi một người bỏ cuộc, những người còn lại dễ lấy đó làm cớ để dừng việc tự hành hạ mình. Thất bại được quy cho hoàn cảnh hoặc người khác, trong khi nguyên nhân thật sự là hệ niềm tin chưa hề bị tháo gỡ.

Thứ ba, việc “chia sẻ công trạng” làm suy yếu động lực. Khi ai cũng cùng tuyên bố một nỗ lực giống nhau, không còn cảm giác rõ ràng về việc nhìn thấu cái bẫy và bước ra khỏi nó. Mọi thứ trở thành một phong trào ý chí ngắn hạn.

Cuối cùng là lời hứa của các “chuyên gia” hay “guru”: rằng dừng chơi game sẽ biến bạn thành một con người vượt trội. Đây cũng là một dạng phần thưởng ảo. Việc không còn chơi game không biến bạn thành ai khác, cũng không mang lại sự chú ý hay ngưỡng mộ đặc biệt nào. Không ai thực sự quan tâm bạn có chơi game hay không. Bạn không “yếu” vì nghiện, và cũng không “mạnh” vì không chơi nữa.

Tất cả những phần thưởng kiểu này đều bỏ qua câu hỏi cốt lõi và quan trọng duy nhất: “Tôi thực sự nhận được gì từ việc chơi game? Và tại sao tôi lại tin rằng mình cần nó?”

Khi nhìn thẳng vào phía bên kia của vòng lặp, câu trả lời rất đơn giản: game không mang lại điều mà người nghiện nghĩ rằng nó mang lại. Cái gọi là “niềm vui” chỉ là sự chấm dứt tạm thời của trạng thái khó chịu do chính hệ nghiện tạo ra. Không có lợi ích nền tảng nào bị mất đi khi bạn không chơi. Thứ duy nhất biến mất là sự cưỡng bức phải quay lại màn hình.

Vì vậy, việc tuyên bố, nhờ vả, hay dựa vào người khác để “giữ mình” đều vô tình làm cho hệ nghiện trở nên quan trọng hơn trong tâm trí. Nó duy trì ý niệm rằng game là trung tâm của một cuộc giằng co. Cuốn sách này không được xây dựng để giúp bạn chiến đấu hay chịu đựng, mà để làm cho cuộc giằng co đó trở nên vô nghĩa.

Khi không còn tin rằng game là phần thưởng, không còn lý do để tự thưởng hay tự trừng phạt. Và khi không còn lý do, ham muốn tự nó sụp đổ.