Phản hồi

Cuộc “chiến” này không phải là chống lại những người chơi game, mà là chống lại cái bẫy nhận thức do các hệ thống game tự duy trì tạo ra. Tôi tham gia vào việc này vì tôi muốn như vậy. Mỗi khi biết có một người thoát ra khỏi vòng lặp game, tôi thấy nhẹ nhõm. Tuy nhiên, cảm giác đó thường đi kèm với sự bực dọc, và nó chủ yếu đến từ hai kiểu người chơi nhất định.

Kiểu thứ nhất là những người thấy việc dừng chơi game “quá dễ”, rồi sau đó quay lại, để rồi phát hiện ra rằng lần tiếp theo thì việc dừng lại trở nên cực kỳ khó khăn.

Nó giống như việc bạn thấy ai đó đang mắc kẹt trong một hố bùn. Bạn kéo họ ra, họ biết ơn, nhưng vài tháng sau họ lại tự bước xuống hố lần nữa. Những trường hợp tái nghiện kiểu này đặc biệt đáng lo, và điều quan trọng nhất bạn cần nhớ là đừng lặp lại sai lầm đó.

Mọi người thường cho rằng những người này quay lại chơi vì họ vẫn “nghiện”, vẫn “thiếu dopamine”. Không đúng. Họ quay lại vì họ thấy việc dừng chơi game quá dễ, và từ đó đánh mất sự cảnh giác đối với chính cái bẫy đó. Họ nghĩ: “Chơi vài hôm chắc không sao. Có nghiện lại thì mình dừng tiếp cũng được.”

Thực tế thì không đơn giản như vậy. Dừng chơi game có thể dễ, nhưng kiểm soát nghiện thì không bao giờ là khả thi. Điểm then chốt của việc thoát nghiện là: không quay lại chơi.

Rất nhiều hiểu lầm xuất phát từ việc người ta hiểu sai chữ “dễ”.

Hãy tưởng tượng bạn đang ngồi trên sàn bê tông lạnh của một căn phòng băng giá. Trên bức tường đối diện là một ô cửa sổ mở ra khung cảnh mùa xuân ấm áp bên ngoài. Ngay cạnh đó là một cánh cửa không khóa.

Để bước ra ngoài, bạn có cần ý chí phi thường không? Không. Việc bước ra có khó hơn việc tiếp tục ngồi trong phòng lạnh không? Rõ ràng là không. Vậy thì tại sao lại có người tự ngồi lì trong đó hàng tháng, hàng năm, trừ khi họ bị lừa rằng ở trong đó “an toàn”, “thoải mái”, hay “có gì đó đáng giữ”?

Phương pháp Easyway chỉ làm một việc: vén bức màn ảo tưởng, để người chơi thấy rõ rằng căn phòng lạnh không hề mang lại sự dễ chịu nào, và thế giới bên ngoài không hề đáng sợ như họ từng nghĩ.

Kiểu người thứ hai gây bực dọc là những người quá sợ hãi không dám thử dừng chơi, hoặc có thử thì lại tin chắc rằng nó sẽ vô cùng khổ sở. Những nỗi sợ phổ biến nhất là:

Sợ thất bại

Thất bại không phải là điều đáng xấu hổ. Không dám thử mới là vấn đề. Hãy tự hỏi: điều tệ nhất có thể xảy ra là gì? Bạn thất bại, và mọi thứ vẫn y như hiện tại. Bạn không tệ hơn bây giờ. Nhưng nếu bạn không thử, bạn đã tự quyết định thất bại rồi.

Sợ khó chịu, sợ trống rỗng

Hãy hỏi thẳng: điều gì tệ hại có thể xảy ra nếu bạn không bao giờ chơi game nữa? Thực tế là không có gì cả. Ngược lại, việc tiếp tục chơi mới chắc chắn duy trì sự bồn chồn, trì trệ và mất phương hướng mà bạn đã quá quen.

Cảm giác hoảng loạn hoặc bất an, nếu có, không phải là “cơn đói sinh lý”, mà là phản ứng tâm lý của một thói quen bị gián đoạn. Nó sẽ qua đi nếu bạn không thổi phồng nó lên. Việc bạn sợ cảm giác đó mới chính là thứ khiến nó trở nên khó chịu.

Nếu bạn thấy bồn chồn, hãy để nó ở đó. Nếu bạn thấy buồn bực, hãy buồn bực. Đừng cố “xử lý” nó bằng game. Thời gian vẫn trôi, và mỗi khoảnh khắc trôi qua, hệ thống điều kiện hóa cũ lại yếu đi.

Không làm theo hướng dẫn

Nghe có vẻ khó tin, nhưng có người nói rằng phương pháp này không hiệu quả, rồi sau đó thừa nhận rằng họ đã bỏ qua gần như toàn bộ những nguyên tắc cốt lõi. Điều đó không nói lên điều gì về phương pháp, mà chỉ nói lên việc họ chưa thực sự áp dụng nó.

Hiểu sai hướng dẫn

Một số hiểu nhầm phổ biến nhất là:

“Tôi không thể ngừng nghĩ về game.”

Tất nhiên là bạn không thể, và bạn cũng không cần phải làm vậy. Cố gắng không nghĩ về game chỉ tạo ra ám ảnh. Vấn đề không nằm ở việc bạn có nghĩ về game hay không, mà là bạn nghĩ gì về nó.

Nếu bạn nghĩ: “Mình đang bị tước đi thứ gì đó” hoặc “Bao giờ mình mới hết thèm?”, bạn sẽ thấy khó chịu. Nhưng nếu bạn nghĩ: “Tốt. Mình không còn cần game nữa.” thì cảm giác đó lập tức đổi khác.

“Bao giờ cảm giác trống rỗng này mới hết hẳn?”

Cảm giác đó rất nhẹ, và phần lớn thời gian bạn chỉ nhận ra nó vì bạn đang chú ý tới nó. Nó không khác về bản chất so với cảm giác buồn chán, đói nhẹ hay căng thẳng thông thường. Game chỉ từng được dùng để che những cảm giác đó, rồi phóng đại chúng lên.

Những người dừng chơi bằng ý chí luôn sống trong trạng thái nghi ngờ, vì họ không bao giờ chắc liệu mình đã “xong hẳn” hay chưa. Chỉ cần một ngày mệt mỏi hay buồn chán bình thường, não bộ họ lập tức diễn giải đó là “lý do chính đáng” để chơi lại.

Bạn không cần phải chờ cho mọi cảm giác khó chịu biến mất. Bạn đâu có ngồi bất động chờ hết nhức đầu hay hết đói nhẹ rồi mới tiếp tục sống. Bạn vẫn sống bình thường, dù những cảm giác đó có thể còn tồn tại.

Việc ngồi chờ đợi để “cảm thấy khác đi” chỉ tạo ra nghi ngờ. Và nghi ngờ mới là thứ gây đau đớn thật sự. Cảm giác trống rỗng rất nhẹ, đến mức nếu bạn không sợ nó, bạn gần như không nhận ra nó tồn tại.

Vì vậy, đừng chờ đợi. Đừng đo lường. Đừng tự hỏi liệu mình đã “ổn hẳn” hay chưa. Bạn đã xong ngay từ lúc bạn không còn tin rằng game mang lại cho bạn thứ gì đó cần thiết nữa.

“Khoảnh khắc bừng tỉnh vẫn chưa đến.”

Nếu bạn cứ ngồi chờ nó, bạn chỉ đang dựng lên một ảo tưởng khác để bám víu. Tôi từng dừng chơi game được ba tuần bằng ý chí. Một hôm gặp lại một người bạn cũ, anh ta hỏi dạo này tôi thế nào.

“Tôi trụ được ba tuần rồi,” tôi nói.

Anh ta ngạc nhiên: “Ý cậu là sao, trụ ba tuần là sao?”

“Tôi dừng chơi game được ba tuần rồi.”

Anh ta đáp lại: “Thế rồi sao nữa? Cậu định trụ cả đời à? Cậu còn đợi điều gì? Cậu làm được rồi mà. Cậu đã là người không chơi game rồi.”

Lúc đó tôi nghĩ: Đúng thật. Mình còn đợi cái gì nữa? Đáng tiếc là vì chưa thực sự hiểu bản chất của cái bẫy game, tôi đã quay lại. Nhưng ý đó thì tôi không quên. Bạn trở thành người không chơi game ngay khoảnh khắc bạn tắt máy và không mở lại nữa. Vấn đề không phải là khi nào bạn sẽ “cảm thấy khác đi”, mà là bạn có chấp nhận ngay từ đầu rằng mình không mất đi thứ gì hay không.

“Tôi vẫn thèm chơi game lắm”

Nếu vậy thì bạn đang tự mâu thuẫn với chính mình. Làm sao bạn có thể vừa nói rằng bạn muốn trở thành người không chơi game, vừa khẳng định rằng bạn muốn chơi game? Nếu bạn thực sự muốn chơi, thì điều đó chỉ có một nghĩa: bạn vẫn đang muốn tiếp tục làm người nghiện game.

Người không chơi game không có lý do gì để muốn quay lại những vòng lặp nhiệm vụ, phần thưởng và kích thích đó. Không phải vì game “xấu”, mà vì nó không còn mang lại thứ họ từng tin rằng nó mang lại.

Bạn đã biết rõ mình muốn trở thành loại người nào. Vậy thì đừng tiếp tục hành hạ bản thân bằng cách vừa phủ nhận game, vừa tiếc nuối nó.

“Tôi cảm thấy như mình bị tách ra khỏi cuộc sống”

Tại sao lại như vậy?

Tất cả những gì bạn đang làm chỉ là ngừng tự duy trì một hệ thống kích thích – phần thưởng vốn làm bạn mệt mỏi hơn sau mỗi lần chơi. Bạn không hề ngừng sống. Bạn chỉ tạm thời không còn dùng game làm công cụ gây tê.

Trong vài ngày đầu, cuộc sống có thể có chút “xáo trộn”. Không phải vì bạn thiếu dopamine hay thiếu game, mà vì một thói quen nhận thức bị gián đoạn. Não bộ đã quen với việc mỗi khi có trống rỗng, căng thẳng hay buồn chán nhẹ thì game lập tức xuất hiện để chấm dứt cảm giác đó. Khi game biến mất, cảm giác vốn luôn tồn tại ấy trở nên lộ rõ hơn.

Điều quan trọng cần nhớ: bạn không hề tệ hơn trước. Cảm giác này chính là thứ bạn đã phải chịu suốt thời gian chơi game, chỉ khác là trước đây nó được che đi bằng màn hình, nhiệm vụ và phần thưởng ảo. Nếu bạn không dừng chơi, bạn sẽ tiếp tục chịu nó mãi mãi, chỉ là trong trạng thái tê liệt hơn.

Game không tạo ra những khoảnh khắc đáng nhớ. Nó chỉ làm bạn vắng mặt khỏi những khoảnh khắc đó. Ngay cả khi cảm giác bồn chồn nhẹ vẫn còn, những bữa ăn, cuộc trò chuyện, công việc hay các hoạt động bình thường vẫn diễn ra như cũ. Không có thứ gì bị lấy đi khỏi bạn cả.

“Tôi thấy khó chịu và bực bội”

Điều này hầu như luôn xảy ra khi bạn không thực sự làm theo tinh thần của phương pháp, dù bạn có tin vào lý thuyết đi nữa.

Có những người hiểu và đồng ý với mọi lập luận, nhưng vẫn bắt đầu việc dừng chơi game trong tâm thế u ám, như thể họ đang bước vào một giai đoạn chịu đựng. Họ hành xử như thể có điều gì đó quý giá sắp bị tước đi.

Nhưng thực tế là: bạn không chỉ đang làm điều bạn muốn làm, mà còn đang làm điều mà mọi người nghiện game đều ước mình có thể làm. Với bất kỳ cách “cai” nào khác, người ta đều cố gắng đạt tới một trạng thái tinh thần nào đó trong tương lai. Easyway thì ngược lại: trạng thái đó phải có ngay từ đầu.

Mỗi khi một ý nghĩ về game xuất hiện, vấn đề không phải là xua đuổi nó, mà là nhận diện nó đúng bản chất. Ý nghĩ đó không phải là lời mời gọi khoái lạc, mà là dấu vết còn sót lại của một hệ điều kiện hóa cũ đang suy yếu.

Nếu bạn coi đó là mất mát, bạn sẽ khó chịu. Nếu bạn hiểu đó là dấu hiệu của tự do, cảm giác đó tự mất sức nặng.

“Tôi đã có một tuần / một tháng / sáu tháng ổn, rồi lại rơi vào bẫy”

Hãy nhớ: nỗi sợ mới là cơn đau thực sự.

Không phải game mạnh, mà là niềm tin rằng bạn cần game khiến bạn quay lại. Khi bạn đầu hàng trước một khoảnh khắc bồn chồn hoặc nghi ngờ, bạn không giải quyết được vấn đề, mà chỉ củng cố lại hệ thống niềm tin cũ: rằng game vẫn còn giá trị nào đó.

Đây thường được ngụy biện bằng các khái niệm như “chơi có kiểm soát”, “chỉ chơi chút thôi”, “quản lý thời gian tốt hơn”. Tất cả đều có chung một gốc: chưa hiểu bản chất của nghiện. Nếu game thực sự mang lại lợi ích, bạn đã không phải kiểm soát nó.

Việc “lùi một bước” không phải là tiến lên, mà là quay lại duy trì vòng lặp kích thích – khó chịu – giải tỏa mà bạn tưởng mình đã thoát ra.

Danh sách kiểm tra

Nếu bạn hiểu và giữ vững những điểm sau, việc quay lại chơi game không còn ý nghĩa:

1. Hãy dứt khoát với mọi hình thức game thuộc hệ thống tự duy trì bằng kích thích – phần thưởng. Không “chơi thử”, không “xem cho biết”, không “chỉ hôm nay”. Không phải vì game nguy hiểm, mà vì bạn không cần nó.

2. Làm rõ trong đầu bạn điều này: bạn không từ bỏ bất cứ thứ gì cả. Không phải vì cuộc sống sẽ tốt hơn (điều đó không liên quan), mà vì trong game không có khoái cảm hay chỗ dựa tinh thần thực sự nào. Cảm giác “được” mà bạn từng trải nghiệm chỉ là sự chấm dứt tạm thời của khó chịu do chính việc chơi game tạo ra.

3. Không có cái gọi là “người nghiện game nặng không thể thoát”. Bạn chỉ là một trong rất nhiều người đã rơi vào một hệ thống được thiết kế để tự duy trì. Và cũng như rất nhiều người khác, bạn đã ra khỏi nó ngay khi bạn không còn tin vào nó nữa.

4. Bất cứ lúc nào bạn thấy mình cân đo lợi hại của việc chơi game, hãy nhớ: nếu game thực sự có lợi, bạn đã không cần phải cân đo. Một khi bạn đã thấy rõ điều đó, đừng tự tra tấn mình bằng nghi ngờ.

5. Đừng cố gắng không nghĩ về game. Nghĩ hay không nghĩ không quan trọng. Quan trọng là bạn hiểu suy nghĩ đó không đại diện cho mong muốn thật sự của bạn.

6. Đừng thay thế game bằng các phiên bản “nhẹ hơn”, “ít gây nghiện hơn” với mục đích lấp chỗ trống. Và cũng đừng thay đổi lối sống của bạn chỉ vì bạn đã ngừng chơi game. Hãy sống như trước, chỉ khác một điều: không còn vòng lặp game.

7. Và cuối cùng: đừng ngồi chờ “khoảnh khắc bừng tỉnh”. Bạn không cần chờ đợi để được phép thấy rõ. Hãy cứ sống bình thường. Khi niềm tin sai sụp đổ hoàn toàn, khoảnh khắc đó tự nhiên không còn là điều bạn phải tìm kiếm nữa.