Bản năng

Sử dụng mạng xã hội vô thức hoạt động bằng cách chiếm đoạt cơ chế phần thưởng tự nhiên của não bộ — hệ thống vốn được thiết kế để giúp chúng ta chú ý, học hỏi và thích nghi với môi trường. Hình thức tức thời, liên tục và dễ tiếp cận của feed vô hạn khiến cơ chế này bị kích hoạt lâu hơn, thường xuyên hơn và sai mục đích so với thiết kế ban đầu.

Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh gắn với ham muốn và động lực, chứ không phải khoái cảm thực sự. Khoái cảm đến sau, thông qua các hệ opioid. Dopamine nói với não rằng: “Thứ này quan trọng, hãy tiếp tục.” Không có dopamine, những hành động như ăn uống, giao tiếp hay học hỏi trở nên nhạt nhẽo và dễ bị bỏ dở. Những kích thích có tính mới lạ, bất ngờ và biến thiên cao — đúng như cách feed được thiết kế — khiến dopamine tiết ra mạnh nhất.

Mỗi lần bạn kéo feed và thấy một nội dung mới, não nhận được tín hiệu “có thể có phần thưởng”. Khi nội dung đó đủ gây tò mò, đủ gây sốc, đủ hợp gu, dopamine tăng vọt. Não bộ ghi nhớ trải nghiệm này như một kịch bản có giá trị, đồng thời củng cố các đường dẫn thần kinh liên quan bằng những thay đổi sinh học lâu dài. Chỉ cần lặp lại đủ nhiều, những tín hiệu quen thuộc như: rảnh rỗi, buồn chán, căng thẳng, ở một mình, hoặc chỉ đơn giản là mở điện thoại — cũng đủ kích hoạt thôi thúc lướt feed. Mỗi lần lặp lại, “máng trượt” ấy lại trơn hơn, ngắn hơn và khó dừng hơn.

Hệ thống phần thưởng của não có cơ chế tự điều chỉnh. Khi bị dopamine kích thích liên tục mỗi ngày, não sẽ giảm số lượng và độ nhạy của các thụ thể. Vấn đề là: những thụ thể này cũng cần thiết để bạn cảm thấy có động lực từ những phần thưởng tự nhiên — công việc trôi chảy, một cuộc trò chuyện hay, sự yên tĩnh, hoặc cảm giác hoàn thành một việc nhỏ. Khi chúng suy giảm, cuộc sống thường ngày trở nên nhạt nhẽo, căng thẳng và dễ cáu gắt. Đây là quá trình giải mẫn cảm.

Trong vòng luẩn quẩn đó, bạn bắt đầu trải nghiệm những cảm xúc như lo âu, bồn chồn, tội lỗi, trống rỗng và sợ bỏ lỡ. Trớ trêu thay, chính những cảm xúc này lại làm dopamine tăng thêm, khiến não hiểu sai rằng chúng cần được “giải quyết” bằng việc lướt tiếp. Cảm giác khó chịu trở thành tín hiệu kích hoạt hành vi nghiện.

Theo thời gian, não không chỉ quen với một mức kích thích nhất định, mà còn đòi hỏi nhiều hơn. Những nội dung từng đủ hấp dẫn trở nên nhạt. Bạn cần nhanh hơn, ngắn hơn, sốc hơn, hoặc được cá nhân hóa hơn. Bạn không còn lướt vì thích, mà vì không lướt thì thấy bứt rứt. Sự suy giảm động lực này khiến bạn liên tục đánh giá, so sánh, và tìm kiếm nội dung “đủ đô” — dù chính bạn cũng thừa nhận rằng phần lớn những gì mình xem là vô nghĩa.

Một chút yên tĩnh cũng đủ để giúp người không nghiện vượt qua những thời điểm khó khăn. Nhưng với bộ não đã bị chai sạn vì kích thích liên tục, liệu bạn còn đủ nhạy để nhận ra và tận hưởng sự yên tĩnh đó không?

Dopamine từ mạng xã hội hoạt động giống một loại chất kích thích tác dụng nhanh: tăng vọt rồi tụt xuống, để lại cảm giác thèm. Nhiều người lầm tưởng những cảm giác bồn chồn, trống rỗng này là “cái giá phải trả” khi họ cố gắng dừng lại. Thực tế, đó chủ yếu là cơn đói giả tạo, xuất hiện vì não đã quen được kích thích — không phải vì bạn mất đi thứ gì có giá trị.

Con tiểu quỷ

Sự lệ thuộc sinh hóa vào mạng xã hội bị lôi kéo tinh vi đến mức phần lớn người dùng sống cả đời mà không nhận ra mình đang nghiện. Nhiều người sợ chất gây nghiện, nhưng lại không nhận ra rằng họ đang phụ thuộc vào một dạng kích thích thần kinh hằng ngày. Tin tốt là: đây là dạng nghiện dễ chấm dứt — với điều kiện đầu tiên là bạn thừa nhận rằng nó tồn tại.

Việc dừng lướt feed không gây đau đớn thể xác. Thứ bạn cảm thấy chỉ là một khoảng trống mơ hồ, bồn chồn nhẹ, như thiếu một thứ gì đó quen thuộc. Càng sử dụng thường xuyên, bạn càng dễ trở nên hồi hộp, thiếu kiên nhẫn, kém tập trung và khó chịu. Đó không phải là “nhu cầu”, mà là cơn thèm của một hệ thống đã bị huấn luyện sai.

Chỉ vài giây sau khi mở app, dopamine được cung cấp, cơn thèm lắng xuống, và bạn cảm thấy “ổn trở lại”. Trong giai đoạn đầu, chu kỳ thèm–giải tỏa này nhẹ đến mức bạn khó nhận ra. Dần dần, bạn tin rằng mình thích mạng xã hội, hoặc đó chỉ là “thói quen”. Sự thật là bạn đã bị mắc kẹt từ lúc nào không hay. Con tiểu quỷ đã hình thành — và mỗi lần bạn vuốt feed, bạn lại trượt xuống máng trượt quen thuộc để nuôi nó.

Tất cả người nghiện đều bắt đầu vì những lý do nghe có vẻ hợp lý. Nhưng lý do duy nhất khiến họ tiếp tục lướt feed — dù là người dùng “bình thường” hay nghiện nặng — là để làm im lặng con tiểu quỷ đó. Bi kịch nằm ở chỗ: thứ họ gọi là “giải trí” thực chất chỉ là nỗ lực tuyệt vọng nhằm lấy lại cảm giác bình thản, tập trung và tự tin mà họ từng có trước khi bị cuốn vào vòng lặp này.

Tiếng chuông phiền phức

Hãy tưởng tượng bạn phải nghe một tiếng chuông báo động khó chịu suốt cả ngày. Khi nó tắt, bạn cảm thấy nhẹ nhõm. Nhưng đó không phải là niềm vui hay sự bình yên — chỉ đơn giản là sự chấm dứt của khó chịu.

Trước khi bị lôi kéo, trạng thái mặc định của bạn là ổn. Nhưng ngay khi bạn bắt đầu lướt feed, bạn ép não tiết ra dopamine. Khi dừng lại, dopamine tụt xuống, để lại cảm giác trống rỗng. Bạn không gọi tên được cảm giác đó, chỉ biết rằng mình muốn mở lại app. Và mỗi lần mở, tiếng chuông tạm tắt.

Vấn đề là: sự nhẹ nhõm đó không kéo dài. Để dập tắt cảm giác trống rỗng lần sau, bạn cần lướt nhiều hơn. Cứ thế, vòng lặp tiếp diễn — trừ khi bạn bước ra khỏi nó.

Cái bẫy này giống như đi giày chật chỉ để tận hưởng khoảnh khắc cởi ra. Chúng ta bị tẩy não để tin rằng mạng xã hội giải trí chỉ là một phần tự nhiên của đời sống hiện đại. Vì cảm giác “cai” không gây đau đớn thể xác, mà chỉ là bồn chồn lẫn lộn với mệt mỏi và căng thẳng thường ngày, nên ta không nhận ra nguyên nhân thực sự của nó.

Lý do cốt lõi khiến người nghiện không thấy được bản chất thật là vì cơ chế hoạt động ngược. Chính khi bạn không lướt, bạn mới cảm thấy trống rỗng. Vì quá trình nghiện diễn ra từ từ, cảm giác này bị coi là bình thường, và nguyên nhân — lần lướt trước đó — không được nhận diện. Khi bạn mở app, dopamine tăng tức thì, và bạn kết luận rằng mạng xã hội giúp bạn thư giãn.

Chính cơ chế ngược đời này khiến việc dứt bỏ trở nên khó hiểu. Người không nghiện không bao giờ trải nghiệm cảm giác bồn chồn đó. Họ không cần feed để cảm thấy ổn. Và nếu nhìn từ bên ngoài, họ khó hiểu vì sao một người trưởng thành lại có thể tìm thấy “niềm vui” trong những mẩu nội dung ngắn ngủi, rời rạc và vô tận.

Chúng ta tin rằng mạng xã hội giúp ta thoải mái. Nhưng bạn chỉ có thể “thư giãn” khi trước đó bạn không thư giãn. Người không bị lôi kéo không cần phải dập tắt bất kỳ tiếng chuông nào để cảm thấy bình thản. Họ vốn đã ở đó.

Niềm vui hay chỗ dựa?

Lưu ý quan trọng — lý do chính khiến người nghiện sử dụng mạng xã hội vô thức thấy khó thoát ra là vì họ tin rằng mình đang phải từ bỏ một niềm vui, hoặc ít nhất là một chỗ dựa tinh thần có thật. Sự thật là: bạn không hề mất đi bất cứ giá trị thực nào.

Để hiểu rõ sự tinh vi của cái bẫy này, hãy so sánh nó với việc ăn uống. Khi chúng ta ăn uống đều đặn, ta hiếm khi cảm thấy đói giữa các bữa. Chỉ khi bữa ăn bị trì hoãn, ta mới nhận ra một cảm giác trống rỗng, hơi bồn chồn, khó chịu nhẹ. Không có cơn đau thể xác — chỉ là một tín hiệu thiếu hụt. Và việc ăn uống, khi đó, là một trải nghiệm thực sự dễ chịu.

Cơ chế của việc sử dụng mạng xã hội vô thức trông na ná như vậy. Cũng không có cơn đau thể xác. Cũng liên quan đến hệ thống phần thưởng. Và chính sự giống nhau bề ngoài này đã đánh lừa người nghiện tin rằng họ đang nhận được một “niềm vui” hay “chỗ dựa” thực sự từ việc lướt feed, kiểm tra thông báo, xem nội dung vô tận.

Nhưng trên thực tế, hai thứ này hoàn toàn đối nghịch.

Ăn uống là để duy trì sự sống, cung cấp năng lượng cho cơ thể và tinh thần. Ngược lại, việc sử dụng mạng xã hội vô thức làm tinh thần bạn mờ đục, phân mảnh, và bào mòn năng lượng chú ý — thứ vốn cần thiết để sống một cuộc đời có chiều sâu.

Ăn uống là một trải nghiệm đích thực, mang lại sự thỏa mãn thật sự. Ngược lại, việc lướt feed vô thức là một hành vi tự tiêu hao: nó làm chai sạn các cơ chế hài lòng, khiến bạn ngày càng kém khả năng đối diện với khó khăn và cảm nhận niềm vui tự nhiên.

Ăn uống không tạo ra cơn đói; nó chấm dứt cơn đói. Trong khi đó, lần đầu tiên bạn bị lôi kéo vào mạng xã hội đã tạo ra một cảm giác thiếu hụt dopamine — và chính cảm giác đó là thứ thúc đẩy những lần lướt tiếp theo. Thay vì giải quyết vấn đề, nó đảm bảo rằng vấn đề sẽ quay lại, lặp đi lặp lại.

Ăn uống có phải là một “thói quen” không? Nếu vậy, hãy thử nhịn ăn hoàn toàn. Gọi việc ăn uống là thói quen cũng vô lý như gọi việc thở là thói quen. Đúng là mỗi người ăn vào thời điểm khác nhau, với món ăn khác nhau, nhưng bản thân việc ăn không phải là thói quen.

Việc sử dụng mạng xã hội vô thức cũng vậy. Lý do duy nhất khiến người nghiện mở ứng dụng, kéo feed, hoặc phản xạ theo thông báo là để chấm dứt cảm giác trống rỗng mà lần sử dụng trước đó đã gây ra — ở những thời điểm khác nhau, với những dạng nội dung khác nhau.

Hãy ghi nhớ điều này: sử dụng mạng xã hội vô thức không phải là thói quen, mà là một dạng nghiện ngập. Ban đầu, bạn phải tự “làm quen” với nó. Nhưng chẳng mấy chốc, bạn thấy mình bị cuốn vào những nội dung ngày càng kích thích hơn, nhanh hơn, ngắn hơn, và vô nghĩa hơn. Cảm giác “đã” không nằm ở việc đọc xong hay xem xong, mà nằm ở quá trình kéo, tìm, chờ đợi thứ tiếp theo. Dopamine sụt giảm rất nhanh sau mỗi lần “bắt được” một nội dung thú vị, đó là lý do bạn cứ tiếp tục kéo feed, nhảy giữa các nền tảng, dù chẳng có thứ gì thực sự làm bạn thỏa mãn.

Vượt rào

Cũng như bất kỳ loại chất gây nghiện nào khác, não bộ nhanh chóng phát triển khả năng “miễn dịch” với những nội dung cũ. Những bài đăng quen thuộc, những dạng video từng khiến bạn dừng lại vài giây giờ đây không còn đủ để làm dịu cảm giác thiếu hụt do lần lướt trước tạo ra. Não bộ muốn nhiều hơn, hoặc khác hơn.

Một cuộc giằng co âm thầm diễn ra: bạn muốn dừng lại ở “vùng an toàn” — chỉ xem một chút, chỉ kiểm tra nhanh. Nhưng hệ thống bị lôi kéo bên trong lại thúc bạn vượt rào: xem thêm video gây sốc hơn, nội dung gây phẫn nộ hơn, so sánh bản thân nhiều hơn, hoặc lạc vào những vòng tranh cãi vô tận.

Bạn có thể cảm thấy “ổn hơn” ngay sau khi lướt, nhưng so với người không bị lôi kéo, bạn lại căng thẳng hơn, bồn chồn hơn, và kém thư giãn hơn — dù đang sống trong cái gọi là “thiên đường nội dung”. Điều này còn phi lý hơn cả việc đi giày chật để được cảm giác dễ chịu khi cởi ra, bởi ở đây, sự khó chịu không biến mất, mà tích tụ theo thời gian.

Người nghiện hiểu, dù không ý thức rõ, rằng “con tiểu quỷ” phải được cho ăn. Vì vậy họ tự chọn thời điểm — thường rơi vào bốn trạng thái, hoặc sự kết hợp của chúng:

• Buồn chán / Cần tập trung
• Căng thẳng / Muốn thư giãn

Hai cặp trạng thái này vốn đối lập. Vậy loại “công cụ” nào có thể vừa xua tan buồn chán, vừa giúp tập trung; vừa giảm căng thẳng, vừa tạo thư giãn — chỉ trong vài phút? Sự thật là: không có thứ nào như vậy.

Việc sử dụng mạng xã hội vô thức không hề giải quyết buồn chán, căng thẳng, mất tập trung hay mệt mỏi tinh thần. Ngoài giấc ngủ tự nhiên, không có cơ chế nào có thể làm được điều đó một cách tức thì. Nếu bạn nghĩ rằng chuyển sang “nội dung chất lượng hơn”, “theo dõi ít nhưng chọn lọc”, hay “chỉ xem những creator có giá trị” sẽ giải quyết vấn đề, hãy nhớ rằng nguyên lý trong cuốn sách này áp dụng cho mọi hình thức sử dụng vô thức — feed ngắn, feed dài, tin tức, giải trí, tranh luận, học tập trá hình, hay nội dung trả phí.

Cơ thể con người là một hệ thống cực kỳ tinh vi. Nhưng dù là sinh vật đơn bào hay động vật bậc cao, không loài nào có thể sống sót nếu không phân biệt được giữa thức ăn và chất độc. Vấn đề nằm ở chỗ: mạng xã hội hiện đại được thiết kế để trông giống thức ăn tinh thần, trong khi thực chất lại là một dạng kích thích siêu thường — mạnh hơn, nhanh hơn, và liên tục hơn bất cứ thứ gì trong tự nhiên.

Nếu bạn xem cùng một loại nội dung đủ lâu, bạn sẽ không còn phản ứng nữa. Trong đời sống thực, có các cơ chế tự nhiên để giới hạn và cân bằng. Nhưng trong thế giới feed vô hạn, không có điểm dừng. Nó sẵn sàng giữ bạn ở đó cả đời, miễn là bạn còn có khả năng kéo thêm một lần nữa.

Thật sai lầm khi cho rằng những người bị nghiện sử dụng mạng xã hội vô thức là yếu đuối hay thiếu ý chí. Những người “may mắn” là những người cảm thấy chán ghét hoặc trống rỗng ngay từ đầu và rời đi sớm. Hoặc đơn giản là những người không bao giờ rơi đủ sâu để bị kẹt. Bi kịch lớn nhất nằm ở những người trẻ — những người thành thạo công nghệ, hiểu thuật toán, biết cách “tối ưu trải nghiệm” — và vì thế lại càng dễ bị mắc kẹt.

Cảm giác “thích” lướt mạng chỉ là một ảo giác. Việc nhảy từ nền tảng này sang nền tảng khác, từ nội dung này sang nội dung khác, chỉ là cách để giữ cho cơn đói dopamine được duy trì trong mức có thể chịu đựng. Giống như mọi dạng nghiện khác, điều người nghiện thực sự tìm kiếm không phải là nội dung — mà là nghi thức chấm dứt tạm thời cảm giác thiếu hụt mà chính nghiện đã tạo ra.

Cảm giác hưng phấn từ việc nhảy trên “vòng cấm”

Ngay cả khi chỉ lướt đi lướt lại một kiểu nội dung quen thuộc, người nghiện sử dụng mạng xã hội vô thức vẫn liên tục tự học cách lọc bỏ những phần gây khó chịu hoặc nhàm chán. Họ bỏ qua quảng cáo, lướt nhanh qua những bài không hợp gu, dừng lại đúng vài giây ở những nội dung “trúng điểm”. Thực chất, họ đang tự huấn luyện mình để tối đa hóa lượng kích thích nhận được.

Một số người nghiện thích tự trấn an rằng họ chỉ theo dõi “nội dung chất lượng”, “những người sáng tạo tử tế”, hoặc “chỉ xem tin tức, kiến thức”. Họ tin rằng mình không hề nghiện những kích thích siêu thường. Nhưng hãy hỏi họ một câu đơn giản: “Nếu hôm nay không có loại nội dung mà mày thường xem, feed chỉ toàn thứ mày từng cho là rác, mày có đóng ứng dụng lại không?”

Câu trả lời gần như luôn là: không. Người nghiện sẽ tiếp tục lướt bất cứ thứ gì — nội dung gây phẫn nộ, gây sốc, gây so sánh, gây lo âu — miễn là dập tắt được cảm giác trống rỗng bên trong. Ban đầu có thể thấy khó chịu, nhưng rất nhanh thôi, não bộ sẽ “học” cách tìm ra thứ gì đó để bám vào. Người nghiện tìm đến sự giải tỏa rỗng tuếch ấy sau một ngày làm việc dài, khi mệt mỏi, khi căng thẳng, khi chán chường, thậm chí khi đang ốm hay nằm một mình trong phòng bệnh.

Cảm giác “thích” chẳng liên quan gì ở đây. Nếu thực sự cần nghỉ ngơi hay kết nối, bạn mở điện thoại ra để làm gì? Nhiều người bắt đầu lo lắng khi nhận ra mình nghiện sử dụng mạng xã hội vô thức và tin rằng điều này sẽ khiến việc thoát ra trở nên khó khăn hơn. Trên thực tế, đây lại là tin tốt, vì hai lý do quan trọng.

Thứ nhất, lý do khiến hầu hết mọi người tiếp tục lướt, dù biết rõ những tác hại vượt xa lợi ích, là vì họ tin rằng có một thứ gì đó họ thực sự thích, hoặc ít nhất là một chỗ dựa tinh thần. Họ sợ rằng nếu dừng lại, sẽ có một khoảng trống và cuộc sống sẽ trở nên thiếu thốn. Sự thật là: việc sử dụng mạng xã hội vô thức không lấp đầy khoảng trống ấy; chính nó mới là thứ tạo ra khoảng trống đó.

Thứ hai, mặc dù các nền tảng này là nguồn cung cấp mới lạ và dopamine mạnh mẽ bậc nhất, nhưng vì cơ chế gây nghiện diễn ra nhanh và âm thầm, bạn không bao giờ phải chịu những cơn cai nghiện dữ dội. Trên thực tế, các triệu chứng cai — cảm giác bồn chồn, trống rỗng, hơi khó chịu — nhẹ đến mức đa số người nghiện trải qua chúng suốt đời mà không hề nhận ra.

Vậy tại sao nhiều người vẫn thấy việc dừng lại khó đến vậy, có thể chịu đựng hàng tháng trời khó chịu và cả đời thèm lướt trong những khoảnh khắc bất chợt? Câu trả lời không nằm ở sinh hóa, mà nằm ở sự tẩy não.

Sự phụ thuộc về mặt hóa học — tức là việc não quen với các đợt dopamine — thực ra rất dễ đối phó. Phần lớn người nghiện có thể trải qua nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần, không lướt mạng xã hội bị lôi kéo: khi đi du lịch, khi có lịch trình dày đặc, khi ở cùng gia đình. Họ không hề vật vã. “Con tiểu quỷ” biết rằng nó đang ở vùng an toàn: sớm muộn gì bạn cũng sẽ mở ứng dụng lại khi có thời gian rảnh. Bạn chịu đựng được một ngày căng thẳng, một cuộc họp khó chịu, hay một ông sếp vô lý, miễn là bạn biết rằng liều tiếp theo đang chờ sẵn.

So sánh với nghiện thuốc lá

Hãy lấy một ví dụ quen thuộc. Người nghiện thuốc lá có thể phát điên nếu bị cấm hút suốt mười tiếng, nhưng rất nhiều người hút thuốc vẫn mua xe mới và không hút trong đó. Họ vào rạp chiếu phim, siêu thị, nhà thờ — những nơi không được hút — mà chẳng thấy có vấn đề gì. Người hút thuốc không cảm thấy bị tra tấn chỉ vì tạm thời không thể hút.

Người nghiện sử dụng mạng xã hội vô thức cũng vậy. Họ tự động không lướt khi ở trước mặt bố mẹ, trong các buổi họp quan trọng, hay trong những tình huống xã hội nhất định — và làm điều đó không cần nỗ lực ý chí. Trên thực tế, hầu hết người nghiện đều có những khoảng thời gian dài không lướt mà không hề nhận ra mình “đang cai”.

“Con tiểu quỷ” rất dễ đối phó, ngay cả khi bạn vẫn còn nghiện. Có hàng triệu người ngoài kia được coi là “người dùng bình thường”, nhưng mức độ nghiện của họ không khác gì những người lướt hàng giờ mỗi ngày. Thậm chí, có những người đã thoát nghiện nhưng thỉnh thoảng vẫn “xem một chút”, khiến cái máng trượt trở nên trơn hơn — rồi lại trượt xuống sâu hơn.

Như đã nói, nghiện sử dụng mạng xã hội vô thức không phải là vấn đề chính. Nó chỉ khiến bạn không nhìn ra được vấn đề thực sự: sự tẩy não. Đừng nghĩ rằng những tác hại của nó bị phóng đại. Ngược lại, chúng ta đang đánh giá quá thấp chúng. Đôi khi, người ta lan truyền nỗi sợ rằng những đường dẫn thần kinh này là vĩnh viễn, rằng chỉ cần một khoảnh khắc yếu lòng là bạn sẽ rơi trở lại và mất kiểm soát cả đời. Đó là thông tin sai lệch.

Não bộ và cơ thể con người có khả năng tự phục hồi đáng kinh ngạc. Những cơ chế bị bóp méo bởi việc lướt vô thức sẽ trở lại trạng thái bình thường trong vòng vài tuần. Không bao giờ là quá muộn để chấm dứt việc sử dụng mạng xã hội vô thức. Ở mọi độ tuổi, người ta vẫn có thể quay lại một trạng thái tinh thần sáng rõ, tập trung và bình thản — nơi mạng xã hội chỉ còn là một công cụ, chứ không phải một nơi trú ẩn.

Điều này đặc biệt quan trọng với những ai đã lướt trong nhiều năm hoặc với tần suất cao: thoát ra không hề khó hơn so với người chỉ lướt thỉnh thoảng. Thậm chí, trong nhiều trường hợp, còn dễ hơn. Càng bị kéo xuống sâu, cảm giác được giải thoát lại càng rõ ràng. Khi việc sử dụng vô thức chấm dứt hoàn toàn, không có những cơn vật vã kinh hoàng nào. Ngược lại, ngay cả giai đoạn “cai” ngắn ngủi cũng mang lại một cảm giác nhẹ nhõm rõ rệt.

Nhưng trước hết, cần phải loại bỏ sự tẩy não.