Để dừng uống rượu bia một cách đơn giản

Chương này nói về cách dừng rượu bia theo cách dễ nhất có thể. Nếu mọi thứ được đặt đúng chỗ, việc dừng lại sẽ nhẹ nhàng đến mức khó tin, thậm chí là dễ chịu. Thực chất, chỉ có hai điều cần xảy ra:

1. Bạn đưa ra quyết định rằng mình sẽ không bao giờ uống rượu bia nữa.
2. Bạn không ủ rũ hay tiếc nuối về quyết định đó.

Có thể bạn sẽ nghĩ: “Nếu chỉ có vậy thì cần gì phải nói dài dòng?” Bởi vì nếu nói điều này ngay từ đầu, khi sự tẩy não vẫn còn nguyên, bạn sẽ vẫn tin rằng mình đang từ bỏ một thứ gì đó đáng giá. Và khi còn tin như vậy, bạn sẽ quay lại uống, giống như đã từng làm nhiều lần trước đây.

Rượu bia là một cái bẫy tinh vi. Khó khăn trong việc dừng uống không nằm ở cơn thèm sinh lý — phần đó rất nhỏ — mà nằm ở sự tẩy não. Khi những niềm tin sai lầm chưa được tháo gỡ, bạn chỉ đang cố chịu đựng trong khi vẫn nghĩ rằng mình đang bị tước đi niềm vui, sự thư giãn hay chỗ dựa tinh thần.

Thay vì rót thêm ly tiếp theo một cách vô thức, tôi bắt đầu quan sát chính mình. Tôi nhận ra một điều rất rõ: tôi không hề thích rượu bia. Tôi ghét mùi của nó, ghét cảm giác nặng nề, ghét sự lờ đờ trong đầu, ghét việc mất kiểm soát và đặc biệt ghét trạng thái rệu rã vào sáng hôm sau. Tôi cũng quan sát những người không uống — ở những môi trường khác nhau, hoặc những người lớn tuổi chưa bao giờ coi rượu bia là một phần tất yếu của cuộc sống. Trước đó, tôi từng nghĩ họ khô khan, cứng nhắc, thiếu vui vẻ. Nhưng quan sát kỹ, tôi thấy điều ngược lại: họ điềm tĩnh hơn, tỉnh táo hơn, xử lý căng thẳng tốt hơn và tận hưởng các buổi gặp gỡ xã hội một cách trọn vẹn hơn những người phải dựa vào rượu để “mở khóa” cảm xúc.

Tôi trò chuyện với những người đã dừng uống. Trước đây, tôi luôn mặc định rằng họ là những người bị buộc phải bỏ — vì bệnh tật, tai nạn hay áp lực gia đình — và trong thâm tâm họ vẫn thèm được uống lại. Nhưng thực tế không phải vậy. Một số người nói rằng đôi khi có một ý nghĩ thoáng qua, nhưng hiếm và chẳng đáng bận tâm. Phần lớn thì nói thẳng: “Nhớ rượu à? Không. Cuộc sống bây giờ nhẹ hơn rất nhiều.” Điểm chung của họ là họ không tự dằn vặt. Họ nhìn thẳng vào sự thật. Và chính điều đó làm sụp đổ một ảo tưởng lớn trong tôi: rằng tôi yếu đuối. Thực tế là bất kỳ ai mắc vào cái bẫy này cũng đều giống nhau.

Về bản chất, tôi tự hỏi: “Hàng triệu người đang dừng uống ngay lúc này và sống hoàn toàn ổn. Trước khi lệ thuộc, mình đâu cần rượu. Vậy tại sao bây giờ lại cần?” Tôi chưa bao giờ thực sự thích thứ chất lỏng này, và tôi cũng không muốn dành phần đời còn lại để làm nô lệ cho nó. Rồi tôi nói rõ ràng với chính mình:

“Dù thế nào đi nữa, đây là lần cuối cùng mình uống rượu bia.”

Ngay khoảnh khắc đó, tôi biết chắc mình sẽ không bao giờ phải uống lại. Tôi vẫn nghĩ rằng mọi chuyện sẽ khó khăn, rằng sẽ có những ngày u ám và những cơn vật vã dữ dội. Nhưng điều đó không xảy ra. Ngay từ đầu, mọi thứ diễn ra một cách nhẹ nhàng.

Sau đó tôi mới hiểu vì sao. Những cơn đau cai dữ dội chỉ tồn tại khi còn nghi ngờ. Chính sự do dự và không chắc chắn mới tạo ra đau khổ. Sự thật rất đơn giản: dừng uống rượu bia là việc dễ. Ngay cả người nghiện nặng cũng có thể không uống trong vài ngày hoặc vài tuần. Chỉ khi họ muốn uống mà không được uống, họ mới thấy khổ. Khi không còn muốn, khi không còn tin rằng mình đang bị tước đoạt, thì không có gì để chịu đựng.

Vì vậy, điểm mấu chốt là sự dứt khoát. Không phải hy vọng, mà là biết chắc rằng bạn đã dừng uống ngay khi quyết định được đưa ra. Không nghi ngờ, không mặc cả. Thay vào đó là cảm giác nhẹ nhõm. Khi sự chắc chắn có mặt từ đầu, mọi thứ trở nên đơn giản. Để có được sự chắc chắn đó, cần làm rõ một vài sự thật cơ bản:

1. Bạn hoàn toàn làm được. Bạn không khác ai cả. Không ai có thể ép bạn uống, ngoài chính bạn. Chai rượu không có quyền lực; nó không tự đưa mình vào miệng bạn.
2. Bạn không từ bỏ thứ gì có giá trị. Ngược lại, bạn đang lấy lại sức khỏe, sự tỉnh táo, khả năng tận hưởng những điều bình thường và sự vững vàng khi đối diện khó khăn.
3. Không tồn tại khái niệm “chỉ một ly” hay “chỉ dịp này”. Với nghiện rượu bia, cũng như mọi dạng nghiện khác, một lần quay lại chỉ là khởi động lại chuỗi lệ thuộc.
4. Đừng coi rượu bia là thứ “ai cũng uống”. Hãy nhìn nó đúng bản chất: một sự lệ thuộc. Khi đã lệ thuộc, vấn đề là có thật, dù bạn có thừa nhận hay không. Và giống như mọi chứng nghiện khác, nó không tự biến mất; nó chỉ nặng dần lên. Thời điểm tốt nhất để chấm dứt luôn là ngay khi bạn nhìn rõ điều đó.
5. Tách biệt trạng thái lệ thuộc sinh lý–thần kinh khỏi con người thật của bạn. Không ai muốn trở thành người nghiện. Nếu có thể quay lại thời điểm trước khi lệ thuộc, ai cũng sẽ chọn như vậy. Việc dừng uống không phải là hy sinh, mà là chấm dứt một sự trói buộc.

Khi những điều này được nhìn rõ, quyết định trở nên đơn giản. Không có mất mát. Không có cuộc chiến. Chỉ là kết thúc một ảo tưởng.

Ngay khoảnh khắc bạn quyết định rằng ly rượu vừa rồi là ly cuối cùng, thì từ giây phút đó, bạn đã là một người không uống rượu bia. Người nghiện là người tiếp tục duy trì thói quen tự làm tổn hại mình bằng rượu. Người không uống là người không còn làm việc đó.

Khi quyết định cuối cùng đã được đưa ra, mục tiêu đã hoàn thành. Không có điều gì phải chờ đợi thêm. Không có “quá trình trở thành”. Sự thật đã xảy ra. Việc còn lại chỉ là nhìn thẳng vào nó. Đừng ngồi yên, đếm thời gian, quan sát từng cảm giác nhỏ và gọi chúng là “cơn thèm”. Cuộc sống vốn đã diễn ra bình thường ngay cả khi bạn còn uống, và khi không còn lệ thuộc nữa, nó đơn giản là nhẹ hơn, rõ ràng hơn, từng ngày một.

Điều khiến việc dừng uống trở nên dễ hoặc khó không nằm ở rượu, mà nằm ở mức độ chắc chắn trong nhận thức của bạn. Trong giai đoạn đầu — thường không quá vài tuần — nếu bạn không còn nghi ngờ rằng mình đã chấm dứt hoàn toàn, thì sẽ không có gì phải “vượt qua”. Khi góc nhìn đã đúng, không có trận chiến nào cần đánh.

Nếu ngay lúc này bạn đã thực sự tiếp nhận mọi điều đã được bóc tách từ đầu, thì trên thực tế, bạn đã thoát khỏi nghiện rồi. Trạng thái tự nhiên lúc này lẽ ra phải là một cảm giác nhẹ nhõm rõ ràng — giống như một sinh vật vừa được tháo khỏi sợi xích mà nó đã mang quá lâu, trong khi trước đó còn tưởng rằng sợi xích ấy là chỗ dựa. Nếu thay vì vậy bạn thấy nặng nề, u ám hoặc bất an, thì chỉ có thể do một trong những nguyên nhân sau:

1. Có một mảnh ghép nào đó trong lập luận vẫn chưa khớp. Nghĩa là ở đâu đó bạn vẫn chưa thật sự tin. Không phải hiểu bằng lý trí, mà là còn giữ lại một nghi ngờ nhỏ. Khi đó, hãy quay lại đúng chỗ đó và nhìn lại sự thật cho đến khi không còn khe hở.
2. Bạn sợ rằng mình sẽ thất bại. Nỗi sợ này không nói lên điều gì về bạn cả. Sự lệ thuộc vào rượu là một cơ chế lừa dối tinh vi. Người thông minh mắc bẫy là điều bình thường. Nhưng một khi đã thấy rõ cơ chế ấy, thì việc tiếp tục tin vào nó chỉ còn là do chưa chịu nhìn thẳng thêm một lần nữa.
3. Bạn đồng ý với mọi phân tích, nhưng cảm xúc vẫn thấy “khổ”. Điều này không mâu thuẫn. Trái lại, nó cho thấy một sự chuyển dịch quan trọng đang diễn ra. Bạn đang bước ra khỏi nhà tù, và cảm giác lạ lẫm đó không phải là mất mát, mà là sự trống trải của tự do. Tâm thế phù hợp chỉ đơn giản là: “Thật tốt khi tôi là một người không uống rượu bia.”

Trong giai đoạn đầu, không có việc gì cần làm ngoài việc không phá vỡ tâm thế đó. Các phần tiếp theo chỉ nhằm làm cho điều này trở nên rõ ràng và tự nhiên hơn. Khi nhận thức đã ổn định, bạn sẽ không cần tự nhắc mình nữa. Cách nghĩ mới sẽ tự vận hành. Và lúc đó, câu hỏi duy nhất còn lại thường là: “Vì sao mình từng tin vào những điều kia lâu đến vậy?”

Có hai điểm cần làm rõ để tránh hiểu sai:

• Đừng coi “ly cuối cùng” là một nghi thức. Hãy để nó xảy ra sau khi bạn đã nhìn thấy đầy đủ bức tranh.
• Và đừng hiểu sai mốc “vài tuần”.

Thứ nhất, không có chuyện bạn phải chịu đựng trong một khoảng thời gian nhất định. Chịu đựng chỉ tồn tại khi bạn tin rằng mình đang bị tước đi một thứ có giá trị. Thứ hai, không có cột mốc kỳ diệu nào mà sau đó mọi thứ tự động thay đổi. Người không uống không cảm thấy “đã vượt qua”. Họ chỉ đơn giản là không còn nghiện. Nếu bạn mang tâm trạng u ám suốt vài tuần, thì khả năng cao trạng thái đó sẽ tiếp diễn. Ngược lại, nếu ngay từ bây giờ bạn có thể thấy rõ: “Tôi sẽ không bao giờ uống rượu bia nữa — và điều đó hoàn toàn ổn,” thì sau một thời gian ngắn, ý nghĩ về rượu sẽ mất sức nặng của nó. Còn nếu bạn nghĩ: “Chỉ cần cố chịu một thời gian rồi mình có thể uống lại,” thì bạn đang tự duy trì chính vòng lặp đã giữ bạn ở đây.

Hãy nhìn thẳng vào cơ chế này: não bộ luôn tìm cách bảo vệ những gì nó tin là quen thuộc. Nếu bạn vẫn tin rằng rượu bia mang lại cho bạn sự thư giãn, niềm vui, hay là chỗ dựa khi căng thẳng, thì não bạn bắt buộc sẽ phản ứng như thể bạn đang mất mát. Bạn không thể ép mình thấy nhẹ nhõm trong khi vẫn tin rằng mình bị lấy đi một “lợi ích”. Vì vậy, việc tháo gỡ hoàn toàn ảo tưởng rằng rượu bia mang lại bất kỳ giá trị thực nào là điểm mấu chốt. Khi điều đó sụp đổ, bạn sẽ thấy rõ: không có sự đánh đổi nào xảy ra.

Nhiều rối loạn về cảm xúc, sự bất an và cảm giác mất kiểm soát có liên quan trực tiếp đến cách não bộ bị điều kiện hóa. Rượu đã tái lập trình hệ thống tưởng thưởng và cài vào đó một trạng thái do dự liên tục: vừa muốn tỉnh táo, vừa tin rằng cần rượu. Chính sự giằng co này mới là điều bào mòn bạn — không phải việc thiếu rượu. Việc đầu óc muốn rõ ràng trong khi cơ thể vẫn quen phản ứng cũ là một trải nghiệm khó chịu, nhưng nó không phải là dấu hiệu của mất mát. Nó là dấu hiệu của sự tháo gỡ.

Sự tỉnh táo đi kèm với sự bình thản là trạng thái tự nhiên của con người. Khi không còn lệ thuộc, trạng thái đó không cần được duy trì bằng nỗ lực. Và điều lớn nhất mà việc dừng uống mang lại không phải là sức khỏe hay hiệu suất. Mà là: tự do khỏi sự lệ thuộc.