Khoảnh khắc bừng tỉnh

Thông thường, trong vòng vài tuần sau khi dừng uống rượu bia, nhiều người trải nghiệm một điều có thể gọi là khoảnh khắc bừng tỉnh. Mọi thứ xung quanh trở nên sáng rõ hơn, nhẹ hơn. Không phải vì thế giới thay đổi, mà vì sự tẩy não đã chấm dứt. Bạn không còn phải tự nhắc mình rằng “mình không cần rượu bia nữa”. Sự thật đó trở nên hiển nhiên. Sợi dây ràng buộc cuối cùng đã đứt. Bạn nhận ra rằng rượu bia chưa bao giờ là một phần thiết yếu của cuộc sống. Từ thời điểm này, bạn có thể nhìn những người vẫn còn uống với một sự bình thản, thậm chí là thương cảm — không phải vì họ yếu đuối, mà vì họ vẫn còn bị mắc kẹt trong cùng một ảo tưởng mà bạn đã thoát ra.

Những người cố dừng uống bằng ý chí hiếm khi trải nghiệm được khoảnh khắc này. Dù họ có tự hào vì đã “cai được”, trong sâu thẳm họ vẫn tin rằng mình đang từ bỏ một thứ gì đó có giá trị. Và chính niềm tin đó khiến họ không bao giờ thật sự tự do. Càng nghiện nặng, khoảnh khắc bừng tỉnh — khi nó xảy ra — càng rõ ràng và có ý nghĩa. Không có niềm vui thông thường nào trong đời có thể so sánh với cảm giác nhẹ nhõm khi nhận ra rằng mình đã thoát khỏi một sự lệ thuộc hoàn toàn vô nghĩa. Nếu sau này có lúc bạn cảm thấy mệt mỏi hay hoài nghi, chỉ cần nhớ lại sự thật đơn giản đó: bạn đã từng bị điều khiển bởi một cơ chế trống rỗng, và nó đã mất quyền lực. Với nhiều người, đây là một trong những nhận thức quan trọng nhất trong đời. Trên thực tế, khoảnh khắc này không hề bị ràng buộc bởi thời gian. Nó có thể đến sớm hơn vài tuần, thậm chí chỉ vài ngày sau khi bạn dừng uống.

Trong một số trường hợp, khoảnh khắc đó còn đến trước cả lần uống cuối cùng. Không hiếm người, khi đang đọc đến giữa quá trình này, bỗng nhận ra: “Không cần thêm bằng chứng nào nữa. Mình hiểu rồi. Mình chắc chắn rằng rượu bia không còn vai trò gì trong cuộc sống của mình.” Điều này xảy ra thường xuyên hơn người ta tưởng. Nếu bạn thực sự nhìn thẳng vào bản chất tâm lý của nghiện và thấy rõ cơ chế vận hành của nó, sự tỉnh ngộ đó có thể xảy ra ngay lập tức.

Người ta thường nói rằng cần khoảng năm ngày để các biểu hiện cai nghiện thể chất đáng kể qua đi, và khoảng ba tuần để một người dừng uống rượu bia được “hoàn toàn tự do”. Những con số này, dù xuất phát từ kinh nghiệm thực tế, lại dễ gây hiểu lầm theo hai cách. Thứ nhất, chúng khiến người ta tin rằng mình phải chịu đựng một giai đoạn khó khăn kéo dài từ ngày này sang ngày khác. Thứ hai, chúng tạo ra kỳ vọng rằng ở cuối mốc thời gian đó sẽ có một cảm giác bùng nổ rõ rệt, như một phần thưởng.

Thực tế không vận hành như vậy. Có người trải qua năm ngày hoặc ba tuần khá nhẹ nhàng, rồi sau đó lại gặp những ngày uể oải hoặc căng thẳng — những ngày vốn dĩ là một phần bình thường của cuộc sống, không liên quan gì đến rượu bia. Khi khoảnh khắc bừng tỉnh không xuất hiện đúng lúc họ chờ đợi, họ cảm thấy hụt hẫng. Sự hụt hẫng đó dễ bị hiểu sai thành “mình vẫn còn thiếu rượu”. Chính sự hiểu sai này làm lung lay sự chắc chắn vừa mới hình thành. Ngược lại, nếu không có mốc thời gian nào, người ta lại rơi vào trạng thái chờ đợi mơ hồ, luôn tự hỏi liệu mình đã “qua giai đoạn nguy hiểm” hay chưa. Đây là chiếc bẫy quen thuộc của những người cai bằng ý chí.

Vậy năm ngày và ba tuần thực sự đại diện cho điều gì? Chúng không phải là ranh giới cứng, mà chỉ phản ánh một xu hướng chung. Khoảng vài ngày sau khi dừng uống, cơn nghiện không còn chiếm lĩnh toàn bộ tâm trí bạn. Rất nhiều người trải nghiệm khoảnh khắc bừng tỉnh vào thời điểm này, đặc biệt khi họ đối mặt với những tình huống mà trước đây họ tin rằng không thể xoay xở nếu thiếu rượu: một buổi gặp gỡ, một áp lực công việc, một cảm giác căng thẳng quen thuộc. Và rồi họ nhận ra một điều rất đơn giản: không những họ xoay xở được, mà ý nghĩ về rượu bia thậm chí còn không xuất hiện. Từ đó trở đi, mọi thứ thường trở nên nhẹ nhàng hơn. Không phải vì cuộc sống bớt phức tạp, mà vì một gánh nặng đã biến mất.

Kinh nghiệm cũng cho thấy, khoảng vài tuần sau lại là thời điểm những nỗ lực cai bằng ý chí dễ đổ vỡ nhất. Lý do rất quen thuộc: bạn cảm thấy mình đã “hết thèm”. Thế là bạn muốn kiểm tra xem điều đó có đúng không. Bạn uống lại một ly. Cảm giác có thể không quá dễ chịu, thậm chí khá nhạt nhẽo, và điều đó khiến bạn tin rằng mình đã kiểm soát được. Nhưng chính hành động đó đã kích hoạt lại con đường sinh hóa mà cơ thể bạn đã tạm thời bỏ đói. Khi hiệu ứng dopamine qua đi và mức độ tụt xuống, một suy nghĩ quen thuộc xuất hiện: “Thấy chưa, mình vẫn muốn nữa.”

Bạn có thể không uống tiếp ngay, vì bạn không muốn quay lại vòng lặp cũ. Bạn lại kéo dài thêm một thời gian. Nhưng lần cám dỗ sau, lập luận sẽ đơn giản hơn: “Lần trước uống có sao đâu. Thêm lần nữa cũng vậy thôi.” Và thế là bạn lại bước vào cùng một cơ chế đã từng giam giữ mình.

Điều cốt lõi không phải là ngồi chờ khoảnh khắc bừng tỉnh. Điều cốt lõi là hiểu rằng ngay khoảnh khắc bạn đặt ly rượu xuống và chấm dứt việc uống, về mặt bản chất, mọi thứ đã kết thúc. Nguồn cung đã bị cắt. Cơn nghiện không có gì để duy trì chính nó. Không có thế lực nào có thể ngăn bạn được tự do — ngoại trừ việc bạn tiếp tục lo lắng, tiếp tục nghĩ rằng mình đang thiếu một điều gì đó, hoặc tiếp tục ám ảnh về câu hỏi “bao giờ mình mới thực sự ổn”.

Cuộc sống vẫn diễn ra như nó vốn có. Bạn chỉ đơn giản là sống nó mà không còn mang theo một gánh nặng vô hình. Khoảnh khắc bừng tỉnh sẽ đến — và rất thường là sớm hơn bạn tưởng.